Random Thoughts Nia ti dadta panunotmo tatta? Isurat mo ditoy. Ilokano laeng.:Balasang, napintas latta uray mabaakan ka.

Link: Kadaguitoy a kanito, Babbain ti agkamat
Posted by: Rufus Agtedted Leaking

"Nagbanagan na... agkalkala-utang,
No tay balasang, no isu't mabaketan.
Inoran oras, nga agpaspasungad.
Ngem no awanen, agsangsangit lattan."

Apagbasak deta nga insurat ni ka Rufus, napaisemak lang. Kayat ko koma sumungbat ngem kunadan to pay nga guilty ak isu nga binasak laengen dagitay reactions ti padak nga mapan bumaketen (Admit it or not, it doesn't matter). Honestly, offensive diay inbaga na ngem no isu kapanunutan na eh di awan maaramid mi nga sinagasaan na di ngata? :talktomyhandrufus:--hehe!

Ngem no amirisen tay a nasayaat, di ngata maymayat a makita dagitay kas kadakam nga nabaketan nga agsangsangit ti pinagbanagan nan nga nabaakan kumpara kadaguitay nalakayan a babbaro? Adu pay pamuspusan mi, hehe. Am not raising any argument here (or that topic). Opinyon ko lang apo ken saludsod lang dayta plus idepdepensak lang bagbagik ken mabagbagik nga mabaakanen, haha! (kidding)

Daytoy nga isurat ko ket para kaniak lang Ka Rufus komo mapanak metten tay kunkunam nga agkamaten-nga-tawen. Haan nga violent reaction daytoy no di ket kapanunutan me lang...

Apay kadi kunayo haan kam kad mauma nga agdengdengdengngeg no sangkadamag da ta apay awan kan pay asawak? Wenno saan sangkasao da nga agsapulak kanon? Haller ! Kaskas-kari na kad la ti agaraas-asawa aya?! Apay ti kad panagbiag ket masapul agasawa tapno maibaga la nga sibibiag kami ken adda karapatan mi nga agbiag ta adda masapul mi nga biagen? Hellow?!

Last December, adda naangay nga get-together mi nga agkakaklase idi High School. I remember exactly how Junar (gay friend) fooled me that he's married to Chris (who I don't remember if he was actually one of our batchmates). Oh, the usual Junar nga putar putar latta met ti istorya na nga nagkasar da kano idiay Thailand or somewhere out there nga accepted ti gay marriage. At the end of his story came the most unaccepted advise, concern lang kano isuna kaniak ta ngamin awan kan pay asawak samantalang isuna nga bakla ket adda kano maasawa na. Insungbat ko, napinpintas isuna ngem siak (geeez! What else am I suppose to say ?!). The story was actually meant as a joke and it made me laugh but then I realize, "maybe i need to get married?!". But how on earth am I going to do that?

June, this year, nagawid kam Ilocos Norte. Kas tay kanayon ko nga ar-aramiden kada agawidak, innak aglikaw likaw ta baranggay mi. I miss those people so much but boy oh boy same-old-question amin nga makakita kada masabat ko ket damagen da no addan asawa kon. Whew! I finally got tired of listening to them, mano taw-en nga isem wenno katawa ka da joke a sungsungbat ko kadakuada! This time, I had/have to answer them directly to the point and there's no way that I'll give them the chance to get back at me. Insampol ko kadakuada kadagitay mismo nga nakitak, uubbing nga nagasawa ta baranggay mi. Dinamag ko kadakuada no ana't kayakayat da nga makita kaniak, siaasawa ti kas kadagitay adda idiay nga bisyo manipod ulo inggat saka da uray awan trabaho da? Agbogbog ti assawa da? What else??? Name it!

Bottomline, ni Apo Dios lat makaammo no adda naituding nga para kaniak wenno awan. One would assure me a hopeless without assurance nga nga adda kano para kaniak ngem aguray-ak lang. Ton ano ngata?Hahahaah, whatever?!

I am getting older and still single but will that make me a lesser person? NO!

Isn't it better that I make my life worth it while am still here living and kicking rather that hoping ang groping for someone, somewhere, someday there would be one? How about my time?? Yeah time, and time is not supposed to be wasted coz I am going to live my life to its fullest no matter what happens. And surely, I won't leave without marks on the hearts of the people I love and had encountered. Lastly, sadly as it may seem but there's no way you'll see me crying just because I am single.

Nasurok la nga makabulanen maudik ton nga tawenen sa-ak to matnag ta kalendaryo! Who cares??? Care bears!

My life is a miracle. My life is a wonderful gift. And I am Garampang thanking God for it!

Arte ken Literatura Para kadagiti bukod nga Ilokano (wenno English) a sarita, salaysay, daniw, ken dadduma pay a sinurat ken arte.:MANNALON KANO

Sarsarita lang apo daytoy.
Awan kuma mapaspasagidan ah hehehehhe

DAYTOY MAN PAKA SARITAAK ITI BIAG KABSAT. SIAK NI MARLON.
ANAK TI MAYSA MATAPOBRE A MANNALON. MAYSA AK MET A MANNALON
KASTAY KUNKUNADAN:
NO ANIA NAG TAUDAM ISU MET PAG BANAGAM.
NGEM KANIAK ADDA KENKA NO ANIA TI KAYAT MO ITI PINAGBIAG. AMMOM LA KET DI TI AG SAKRIPISIO.



AG TARTARAOK PAY LANG DAGITI MANOK ITI AGSAPA.
ADDA AKON ITI TALTALON MI.
ANIA NGARUD KET ISU MET LA TI PAGBIAGAN MI NGA AGINA.
AGINA KUNAK TA UBINGAK PAY IDI NATAY DAYDI AMAK.
NAKAGAT KANU ITI ULEG ISU MAN KUNKUNA NI NANANG KO NOKUA.
NO KASTA A DAMAGEK NO AG SUSURONAK ITI BIAG MI.
AWAN LA TI DI AWAN.
NO DADDUMA ASIN LA TI MABALIN KO IGGIDDAN NGA ILAGID ITI INAPUY.
1ST YEAR HIGH SCHOOL TI NALPAS KO. TA AWAN MET TI MABALIN KO A PAG BASA. ADU MET NGARUD TI BAYADAN MASAPSAPUL NO AGBASA KA.
NGEM URAY NO KASTA ADDA MET BASSIT AMMOK A TA MANAG BASAAK MAN ITI BANNAWAG. NAPIA MET LA NGA PAG LIWLIWAAK NOKUA.
ADDA MET BASSIT AMMOK ITI ENGLISH. MABASBASAK ITI PERYODIKO
NGA PAG BALBALUT DA KADAGITAY IKAN NOKUA DIAY ILI NO ADDA BASSIT
KUARTA NI NANANG. NO KASTA MAKI TIENDA.
KET BASABSAEK METTEN NOKUAN AH NAPIA LA NGA ADADALEN MET NOKUAN.

ITI MAYA SA BIGAT NGA PINAGARADOK
IMMAY NAK KINITA NI AMBOY DIAY TALTALON.

AMBOY ISU MAN DAYTOY TI KA AASITGAN NGA BARKADAK.
NAG KA UBINGAN KAMI MET PADA KAMI MET NGA 1ST YEAR LANG TI NALPAS NA. MANNALON MET A PADAK ISUNA.
NGEM MEDYO ADDA SADUT NA .

MARLON KUNANA IDI MAKA ASIDEG DIAY AYAN KO.
OH APAY AYA TA IMMAY NAK PAYEN KINITA DITOYEN TALTALON KUNAK.
ADDA NAPINTAS A KASANGSANGPET DITOY LUGAR TAYO KUNANA NGA NAKA ISEM.
KET APAY NOKUA.
INTA PASYAREN AH NO RABII.
KET KURSONADAM KADI KUNAK MET AH.
WEN AH NAG PUDAW NA SEKSI KEN KUA
STATESIDE KANU.
ANIA NGA STATE SIDE.
NAG GAPU STATE KUNAM AH KUNAK A MAKA KATAWAN.
WEN WEN NAG GAPU STATES KANU.
KET INKA PASYARENEN AH KUNAK A NANGITULOY PINAG ARADOK.
KARABYANNA ADDA MANEN NI AMBOY.
NAKA PUMADA PAY TI LUKO NAK SILSILENG TI ULONA KA ADU PUMADA NA.
NAKA BARONG NAKA PANTALON TI NANGISIT KEN NAKA BALAT(Sapatos a nasileng)
PAPANAM PAKI MINATAYAN AYA KUNAK A NAG KATAWA.
ANIA METTEN PARE INNAK NGARUD PASYAREN KET NI STATE SIDE.
ALA KET INKA NGARUDEN AH KUNAK MET.
IMMAYAK NGARUD DITOY KET TA PAKUYOGAK KENKA.
TA APAY PAYLANG PAKUYOG KA DITA LANG DAYA MET PAPANAM.
ALA KETDIN AH KUYOGEN NAKON.
GURAY KA NGARUD TA INNAK AGSUKAT.

NAG SARDENG KAMI ITI SANGU TI DAKKEL A BUNGGALOW A BALAY.
NAG DAKKELEN KASLA PALASYO. KUNKUNAK ITI NAKEMKO.
NAKA SILAW AMIN SAN A SILAW TI BALAY. TA NARANRANIAG PAYEN NGEM NO PIESTAAN TI AG LAW LAW NA.
INTAN AH KUNA NI AMBOY IDI AG SARIMADDENGAK ITI RUANGAN NGA GATE TI BALAY.
ALA INKA LATTAN AH TA URAYEN KAN DITOY. KUNAKON KENNI AMBOY.
ALA NGARUDN KUNANA MET URAYENNAK AH DITOY.
WEN KUNAK MET A NAGISEM KENKUANA.

AWAN PAY 15 A MINUTO AG SUBLIN NI AMBOY ITI YANKO.
NAGALISTO KA MAN GYEM KUNAK A DAGUS KENKUANA.
ADU DA AG PASYAR GYEM KUNANA
A NAG NGIRSI.
MAKITA LA NGARUD DAGITAY KUNAM LA NO WASAY NGA NGIPEN NA TI LOKO.
SAYANG GYEM TAY INGATANG KO PUMADA. KUNKUNANAN IDI MAGMAGNA KAMIN NGA AGAWID.
KABABAIN PAY GYEM SIAK LA TI AWAN BITBIT NA NGA ISAGUT A NAPAN. KUNANA MANEN NGA INDAYAMUDOM.
DIAKON NAG TAGARI TAPNO AG SARDENGEN NGA AGDAYDAYAMUDOM.

MAYSA A LAWASEN A DIAK NAKITAN NI AMBOY.
MASMASDAAWAK TA APAY DI METTEN UMUMAY DIAY BALAY MI.
KANAYON MET NGARUD NOKUA NGA UMAY.KASLA PAYEN NOKUAN BUMALAYEN DITA BALAY ITI KANAYON NGA UMAY NA NOKUA.
MAYSA A RABII PINASYAR KO ISUNA DIAY BALAY DA.
NANA ADDA NI AMBOY. KUNAK KENNI NANANG NA NGA MANGARARON DIAY PUGON DA.
AWAN NGARUD ISUNA KET BAROK.
TALLO ALDAWEN NGA AWAN MADANDANAGANAK PAYEN BAROK INKA KAD SAPULEN AH. KUNANA
INNAK MAN KITAN DITA DAYA NGARUD NANA. KUNAK MET


Napnapan ngatan ni amboy?

__________________
"Lord, grant that I might not so much seek to be loved as to love."

Arte ken Literatura Para kadagiti bukod nga Ilokano (wenno English) a sarita, salaysay, daniw, ken dadduma pay a sinurat ken arte.:Memoirs iti Maysa nga Agkabaw

Memoirs iti Maysa nga Agkabaw


Chapter 1



karma.


Adda daytay pagsasao tayo nga ilokano, no ania kano ti immulam, isu kano ti apitem, a tinulad met dagiti tagalog, kung ano ti intanim mo, isut’ aanihin mo, agpayso la unay dayta.

Adu met ti klase iti pinagmula. Adda katta nga imurumor mo a kasla mais, wenno bin-i nga irik. Sam to iraep inton masekka, diay a bunubon ti iraep mo, saan a diay mais. Wenno itugkel mo no bukel ti utong ti imulmulam, wenno itugkel mo diay kinettel mo nga ungkay ti kamoteng kahoy. Wenno orkids. Wenno Unas. Tapno adda us-usem inton apitem. Wenno aramidem nga asukar. Diay tubbog na a. nagsam-it ngamin.

Adu met ti klase ti pinagani. Wenno pinagapit. Agusar ka ti talunasan no unas ti gapasem, apan kan a nga agwasiwasiwas lattan idiay ka-unasan a kasla ka la ninja no kua. Wenno agusar ka iti kumpay no gapasemon diay pagay ta natangkenanen diay dawa na (mabalin pay a pangruot diay kumpay a paggapgapas ngem saan kuma ta ngumudel diay kumpay no kua, masapul nga idediket a para paggapas). Wenno agusar ka iti rakem no aniem diay diket. Wen. Rakemem, maysa-maysa a dawa. Diay rakem ket kasla tabako a kayo a napakurusan iti quarter-moon a blade a kustokusto la a pagrakem.

Mabalin nga anien diay madi pay unay natangkenan a dawa ti diket. Ta no madi pay unay natangkenan diay diket, nagmayat nga irugen, sam baywebaywen idiay alsong, dudumenen kaka. Nagimas man no ikiwar mo diay dudumen. Malipatam pay ni dalling mon ti imas na no kua.


Nagragsak no pinagaapit.


Dayta pagsasao tayo nga ilokano, no ania ti immulam, isu ti aniem, kunak nga agpayso la unay dayta ta siempre, no sipor a C4 ti inraep mo, imposible metten a raminad a quezon rice ti gapasem. Wenno wagwag.

Ta no raminad ti ingka gapasen, mabalin a diayen pagay diay karrubam ti gapgapasemon. Madi a dayta nga usansia, dayta aggapas ti saan mo nga immula.


Mayat ti agipurwak nga agimurumor ti C4 nga irik. Ta no natilyaren diay ginapas mo a sipor, addan ipakiskis mo wenno ipakonom tapno adda isaang mo a kanen a pagbiag (sagpaminsan, umanayen a pekpekkelem diay kalluto nga innapoy sam idildil iti apagdildil a dildil idiay bugguong nga adda dalayap na, mabiag kan kaka).

Ngem dagiti met dadduma a rebelde, saan met a C4 nga irik ti ipurwak da no kua. C4 met a bumtak sa saan met a mabiag dagiti mapurwakan a mabtakan a kasla kuma dagiti mangan kadaydiay innapoy a C4, maustel da met. Madik ammo no apay nga agpaputok da.


Kabuteng ko dagita pappaputok. Saanak a mannakigulo a diay la makirangranget ti pampanunotek nga inaldaw. Mabutengak kadayta putokputok.

Ti la kayat ko a paputok ket daytay makapabiag a putok. Daytay ngay adda mabiag a bibi no madi ka nagusar iti proteksion (wenno no madim inuksot ta kastan sa kano ti istayl ti pamili planing kadagiti madi mayat nga agusar iti proteksion, dagitin sa kano napeklan a ketolik).

Kinaagpaysuananna, naayatak. Puro ayat ti linaon daytoy pusok.


Sakbay gayam a malipatak, ta ay apo, gagangay san ti lumakay, managliplipatak metten, siak gayam ni kua, ni Don Juan Kiyote Balentino Kasanoba.
Lover boy.
Jaaaas kidding!

Saanak a don. Saanak a kiyut. Ken mas saanak a kasanoba.

Lover boy?

Kasla siguro lover boy nga agsasallupang ti gelpren na.


Saanak a lover boy nga agsasallupang ti gelpren na ta madik ugali ti aggelpren ti agsasallupang.

Madik man lang inal-almanan ti aggelpren iti nagad-ado idi kabambanuagak pay. Siempre, no adda gelpren ko idi, umanayen diay maysa laeng, ta, faithful siak ngarud.

Wan en onli laeng.

Sika laeng ti mis yunibers ditoy biag ko hani. Pramis.


Ta nagsingpetak.

Sa maysa pay, mangmangngeg ko idi kadagiti kakaeskuelaak idi agis-iskuelaak pay lang a narigat kano ti agsusukot ti gelpren na.

Lallalo no sobra ti pagkaposesib da dagidiay gelgelpren da. nagrigat kano ti agpambar man:


Sori Sweetheart, madi ka a madagas madamdama ta adda praktis mi ti basketbol…


Nagrigat man kano a talaga ti agpalusot no kua:

Naku a, ita mampay nga inawagannak iti ‘Sweetheart’ hani, kunak man no ‘hani’ ti innawagan ta, naku a, addan sa sabali a gelpren mo nga aw-awagam iti ‘Sweetheart’ a…

Ha? A, e, awan hani, sika laeng ti wan en onlik…

Ken hani, kaano ka pay a nakasursuro nga agbasketbol, madim pay ammo ti agdribol ket…


Isu. No kua, isu dayta ti puon ti pagbrebreykan dan. Madi nan to metten a maiturturugan ta siempre, ni ‘hani’ na ti talaga a kaykayat na kadagiti gegelpren na.


No siak, kinanayon a nairut ti turog ko idi kabambanuagak pay lang ta siempre, madi kami agbre-breyk idi kadaydiay maymaysa a bugbugtong a wan en onlik a gelpren ko.


Ta faithful siak ngarud
Ngem madik maala ti turog ko ita.

Ita.

Biernes. Wenno sabadon sa. Mayo a-beinte dos. 2010.


Itattay ko pay la a pilpiliten nga alaen ti turog ko ngem talaga a naatap nga umay diay ridep. Alimbasagenak. Alimpungoten kano, kuna dagiti tagalog.

Madik maala ti ridep ko uray adda kasla mangmangngeg ko a nasam-it a musika. Makapailibay a musika. Nasam-it a tugtog ti teklado ti piano:

Teeng-teng-teng…Teng-teng-teng-teng teng-teeng..

Ti amo kano. Immanghel ngarud ti boses diay balasang a kasla boses ni laura a branigan, ngem saan, mas nasamsam-it pay ti boses diay balasang a madama nga agkankansion. Ken, italyani pay ti kankansionen da:


Ti amo, un soldo
Ti amo, in aria
Ti amo se viene testa
vuol dire che basta
lasciamoci…



Wow! Voce bellissimo!!!


Ngem diay kadyudyuwet na, saan met a kasla boses ni umberto a totsi, kasla ngarud naparpar a bulo a sintonado diay boses na:

…prima di fare l'amore
vesti la rabbia di pace
e sottane sulla luce
io ti amo
ti amo, ti amo
ti amo, ti amo ...


Ha? Amoti-amoti-amoti-iyoti? Ania daydiay, perdi a plaka? Wenno adda limed a mensahe na? Subliminal a mensahe?

Kasla biglaak a nalukag.

Immulagat ko iti apagmulagat dagiti matak. Masisirapak. Sinirig ko diay alarm clock a tumaniktik idiay rabaw ti coffee table nga adda ditoy abay ti katre:

Kasla agkiamkiam diay 12:00 ti pinagkitak.

Madik malagip no ania ti rason ti pagkiamkiam diay oras. Madik ngata nai-adyas aya isu nga alas dose ti ikiam-kiam na?

Wenno nagbrown-out?

Isu met la a kasla madaddadang a malamlamaw daytoy kudil ko ta sobra ti bara na, humid a kunada, madin sa agan-andar diay air-con ta nagbrown-out.

Ngem madik malagip no pinagandar ko diay air-con. Wenno no adda air-con mi.

Ta kasla addaak idiay nagbeddengan iti puot ket ridep ti pinagriknak. Kasla addaak idiay kaawanan idiay nangato a tangatang a kasla agam-ampayagak a kasla maysaak a kalbo nga agila a bald eagle kampay idi. Kasla addaak idiay nagbeddengan iti espasyo ken tiempo a kontinyu-um iti duwwa a yunibers, paralel a yunibers, nga uray kaano, madi nga agsabat wenno agkinnurus ti dalan da.


Pagam-ammuam, bigla kami a nabaringkuas kenni hanik (‘hani’ ti innawagan mi kenni hanik) ta bigla nga adda kasla maparparpar a kawkawayan wenno kasla addan sa ti agiparparrangguyod iti nagadu a barbariles a latlata a drums idiay kalsada:


“Brang-bring-brang-brang-bring-brang!!!”


“Blag!!!!”



Sanababi!!!
Nabayag metten nga ‘hani’ ti innawagan mi kenni hanik, no kaano mi a rinugyan ti naginnawag iti ‘hani’, madik malagipen.


Adu met ti advantage na no ‘hani’ ti innawagan yo kenni hanim. Ti kangrunaan nga advantage na ket no kaspagarigan madim malagip ti nagan na ta siempre, no lumakay kan a kas kaniakon ket medyo agkabaw ka metten a, narigat a nga talaga no madim malagip a dagus ti nagan na.

Ti rigat na ngarud pay ket no sabali a nagan ti maiyawag mo, naspak ti ngalangala.

Sa ni hanik met ngamin, pinabaliwan na ti nagan na idi. Idiiiiii.

Isu. No kua ket awagan ni mader na isuna kadaydiay dati a nagan na.

Dagiti met gagayyem na a dati a kaeskuela na, diay met nagan na nga iyaw-awag da kaniana idi idiay yunibersiti da idi agis-iskuela da ti iyawag da no kua.

Isu. Maymayat laengen para kaniakon no ‘hani’ ti iyawag ko kenkuana.


Ti pagdaksan na, ‘hani’ met ti iyawag ni hanik kenkuak, isu a pati diay nagan ko no kua, madik pay ketdin malagip.

Ta saan met a talaga a don Juan kiyote balentino kasanoba ti talaga a nagan ko ket.


“Hani!!! Ania daydiay?!!! Ken apay a nakasipsipnget?!!! Brow -out kadi? Black out? Bulagakon? O my gaaad!!!”


Uray no agpanpanikak met, madik nagawidan ti nagkatawa.

“A, e, hani, nakamaskara ka met.”


Daytay ngay maskara a kasla diay maskara ni Zoro, diay katuturedan a tulisan idiay kalipolni, ngem ti pagdumaan da, awan ti butbot idiay batog ti mata diay maskara ni hanik. Usaren ni hanik dayta no maturog kami no kasta nga aldaw tapno saan a masisirap isuna.

Ta ita ta makitakon a nalaing diay oras idiay pagorasan nga adda idiay rabaw ti coffee table, alas dose singko ti tingnga ti aldaw ti orasen. Makapasisirap a talaga diay lawag ti aldaw.

Uray no kasta unay ti pagpanpanik ni hanik, naala na ti imlek. Kineddelnak. Madik ammo no kasano na a nasarakan a kineddel diay kuak, diay bassit a bilbil idiay siket ko. Wen, bassit la ti bilbil ko ta saanak a butirog.


Inlukais na diay kua na, diay maskara ti mata na. Uray no medyo ingkusipet na dagiti matmata na ta masisirap ngarud, nadlaw ko a nabannog latta dagidiay kasla ukis ti sandia a bumerde a matmata na. Kasla ngarud matmata iti godzilla.

Bimmabaak ditoy katre mi. Timmakderak. Medyo nagwigel bassit dagiti tumeng ko. Pinilit ko nga impagna dagiti agwigelwigel a tumtumeng ko, napanak timangwa ditoy tawa ti kuarto mi.


Makasisirap idiay ruar. Madlaw a nakataltalna ti aglawlaw. Awan ti makitak a tattao nga agpagpagna. Adda met maysa nga aso a labang nga agkalkallong idiay basuraan diay garreta idiaaaay medyo adayo bassit a kanto ti makitak a nabiag nga agkutkuti.

Agsies-siesta siguro dagiti tattao.


No kua, agpayapay dagiti barbarayuboy a nakabitin idiay ig-igid ken ngato ti kalsada. Dagiti ngay arkos no kasta a piesta.

Wenno dagitin sa litlitrato dagiti kakandidatos dagidiay nakaarkos.

Ta kalkalpas kano ti eleksion ditoy kailukuan idi napalabas a lawas. Wenno tallo a lawasen sa kano ti napalabas.

Nariknak nga immay immabay ni hanik ditoy tawa. Medyo nakakatawaak uray no agnernerbiosak. Nakakatawaak a nga talaga ta imbaraybay na ngamin ngay nga imbalkot diay ules mi idiay bagi na a kasla hari a krisna isuna (wenno kasla delisyos a suman a nabalkot) ta siempre, nakapanturog isuna, medyo see-tru diay suot na a linggeri a biktorya sikret nga adda pay barbarayuboy diay laylayan na a kasla ngay dutdot ti piyyek, narigaten a no adda mangbuybuya kaniami a limed, wenno no adda karruba nga agteltelescop, di pay ket nasiripan dan ni hanik.

Ngem awan latta ti makita mi a tattao nga aglabas. Diay medyo adayo a dakkel a balay a kasango mi ket nakarikep met amin a tawa da. Kasla ngarud awan ti tao idiay. Kasla nakaul-ulimek.

Baka ngata mataktakawan da?

Ngem saan met a natagari diay agtatakaw no kua. Agin-innayad ngarud a nakaul-uilimek diay agtaktakaw tapno madi matiliwan a mabuking.

Sa timmingtingnga ti aldaw nga agtakaw?


Ken diay nangngeg mi nga uni a nakalukagan mi kenni hanik ket kasla diay mangmangngeg mi no kua idiay nyc, idiay queens, kasla parappap. Parappap? palpaltog?

Brang-bring-brang-brang-bring-brang!!!


Ngem nalpas met ti eleksionen ditoy iloko. Adda pay lang aya pinnaltugan?

Wenno baka met adda bayolens a mapaspasamak dita balay a kasango mi.

Simgarak. Uray ni hanik, nadlaw ko a simgar met isuna ta nagpayegpeg isuna.


“Itawag mo idiay nayn-wan-wan hani.”


Nayn-wan-wan ti idayal mi idiay nyc no kua. Ngem nalipatan sa a nakonpios ni hanik nga awan kamin idiay kwins nyc ta nagbiahe kami idi naminsan a kalman a nagpa-pilipins ta pinanawan min diay nyc, ta adda manen ti atemted a bambing idiay, imbag laketdin kunayo ta napurnada daydiay nga atemp. Madi bimtak diay wipon op mas distraksion a tangtangke ti propeyn gas. Isu a dardaras mi nga inlako diay balay mi idiay kwins. (Note, saan a diay balay idiay amityville nga horor idiay ny ti inlako mi, saan mi a balay daydiay a for sale).

Madi min kayat ti agyan idiay ny. Ditoy kamin iloko.


Madik ammo no nayn-wan-wan met ti idayal ditoy kailukuan. Natalyaw ko diay telepon direktori idiay rabaw ti coffee table. Binirok ko diay telepon ti pulis. Nabirukak diay emergensi a numero: wan-wan-seben. Indayal ko.

Nasam-it ti boses diay balasang a simmungbat. Dispatser wenno operator siguro.


Dinamag na ti nagan ko.

Nagan ko? Medyo nagbeddalak a nagsao.


“Ma’am, kayat mo a maammuan ti nagan ko?”


Wen kano. Nagkudkudak ti teltel ko. Ta diaske met ngaminen ta madik malagip a dagus no ania ti nagan ko. Nadlaw ni hanik a matiktikaw ti langak.

“Karl ti nagan mo hani.”

Karl?

Ooooooooooo. Malagip kon.


Juan Karlus Markus ti talaga a nagan ko. Impasurot kano ni mader ko diay ‘Juan karlus’ idiay nagan diay ari ti espanya.


(importante a palawag: Madi kami nga agkapin-ano kadaydiay napungga a barbaro a gobernadora idiay maysa a probinsia ditoy kailukuan. Agsabali ti spelling diay apilyedo na kendiay third name ti nagan ko)
Nakunak a saan kami nga agkapin-ano kadaydiay napungga a gobernadora ta no siak ket awan man lang ti pamalpalatpatak kadayta pulipulitiko.

Ngem no kua, am-amirisek, siguro, nalaka laeng ti trabaho ti pulitiko. Kasla ngarud diay presiden ti yo eis, inikkan na iti hint dagiti mangimatmaton a mangsolsolbar kadaydiay leak ti langis idiay yuyeng, idiay sirok ti baybay ti gulf op meksiko, ta madi da met la mapasapasardengen diay agpuspuswak a langis a pakagapgapuananen iti environmental katastropi, ta kaslan sa metten bad case ti dismenoreya a nabuslon diay monthly peryud diay balasang a kanayon a masalsalputan diay palda na, inikkan diay yo eis presiden isuda iti pammasagid nga hint no kasano a mapasardeng daydiay langis nga agpuspuswak idiay sirok ti baybay:


Pullatan yo ngamin a dayta damn nga abut!!!!!


(Ay wen nga agpayso ana!!!!!)


Enihu, di kasdiay.


No apay a ‘karl’ ti awag ni hanik kaniak ket kastoy:

What’s in a name kano, kuna dagiti ingles.

Importante kano dayta nagan a kas wagas iti pinangbigbig ti aydentiti iti maysa a tao.

Isu a nakasurat dayta nagan mo idiay opisyal a dokdokumentos: sertipikeyt iti pannakayyanak, pinagbunyag, elementari diploma, high iskul ken kolehio a diploma, sertipikeyt iti pinagkasar, drayber’s laysens, pasaporte, etsetera.

Madi ka kano makalugan iti eroplano nga agbiahe a mapan idiay bangir ti taaw no awan ti pasaportem (ken no awan ti pagpletem).


‘Karlus’ ti nakasanayak nga usaren a nagan idi kabambanuagak pay ta ‘Juan’ kuma a talaga ti usarek ngem nakaor-ordinaryo met a nagan dayta, sa maysa pay, sangkasuron dak met ngamin dagiti kaubbingak idi ubingak pay, ‘huan tamad’ met ti iyawag da kenkuak.

Saanak a sadut!!!


Siempre, maasarak a mabuisit a talaga idi a, isu ngarud a kanayonak a makilablaban idi ubingak ta siempre, masapul a protektarak a saluadan diay dayaw ti nagan ko.

Ngem gapu ta mas bulilitak ngem kadagiti nakaubbingak idi, sa kullapitak pay a kuttongi a malnorisd (isu siguro a nakudiditak a dimmakkel idi ta awan unay ti sussustansia na ti kankanen mi idi ta nakurapay kami met ngamin, madi kami pulos napatpatumar iti yunayted amerikan tiki-tiki, kua, saan kano nga agpaypayso diay tsismis a dayta nagan ti multibaytamin a ‘tiki-tiki’ a para kadagiti bibis ket rinamburambol lang dagiti sayantis diay nagnagan dagiti inaramat a parte ti bagi a pinagdamili ti bibi), gapu ta kullapitak nga ubing, kanayonak a mabugbugbog nga uray la agkabkabbibaw ti bigbibig ko idi. Kasano met ngamin ket suitik met dagiti kinaubbingak, agpatulong da met kadagiti manmanong da.

Siak ket awammet ti manongko a mangtulong kaniak idi ta siak met ti inaunaan kadakami nga agkakabsat. Sa, madi nak met ayunan idi ni amang ko no kasta a madamag na a nakilabanak, madi na apan salangaden nga uburen diay balay diay karruba mi a nagmansomanso kaniak.


Makaramanak pay ketdi a ti agassawa a baut (ni amang ko) ken lapigus (ni inang ko).

Ilocano Short Stories: Sabong, Di Panagkatangkatang...

Sabong, Di Panagkatangkatang...

Marvin Acosta
12/24/2007 12:44:13 AM


Idi katengaan ti tawen 2001 inbakwitko ditoy Bantay Gusing, Sarrat dagiti patarakenko ken Manong Rogs a kalding ken uppat a baka manipud idiay fish pondmi iti Baay, Batac a saanko nga inpakpakaammo ken nanang idiay Hawaii, ken kasta met ken Manong Elvis a kakaisuna a kabsatko nga adda met laeng idiay iti denna ni Manang Elsie nga asawana, ket nagindegak ditoy- kadagidi dua a babassit nga abongko iti agarup dua a tawen. Ti gapuna no apay a pimmanawak idi idiay Batac nga umay agtaeng ditoy gessaadan ti bantay a put-putong nga awan matatao a lugar ket kayatko a maadaywan dagiti buya a mangipalagip di napukawko nga ayat; buya ken disso a ti naminsan ket dinaydayawko iti kinangayedda. Umad-adas met laeng a rason no apay a nagawidak ditoy Ilocos manipud Manila. Ni Lily ti gapuna no apay a nagpa-probinsiaak.

Idi pay 1995 a kaayan-ayatko ni Winnie Rose "Lily" Sevillia, napan idiay USA iti napalabas a tawen, iti denna ni mommyna a di nagpakpakada kaniak. Nakaluksaw iti diak natungpal a karik kenkuana; ti panagsimpami koma metten kalpasan di panagraduarko iti kulehio. Adda met lima a tawagna kaniak idi sangsangpetna pay idiay, agingga nga awanen ti sunotna. Napukaw ti namnamak nga ipatpategnak pay ti kaayan-ayatko ket nagpa probinsiaak.

Daydi agtapaw nga abongko dita baba, iti katengaan ti dan-aw ti ad-adda a naggigianak, nangnangruna no iti rabii ken iti aldaw nga awan serrekko iti trabaho idiay Ilocos Norte Electric Cooperative, INEC, ta magustuak unay ti duay-ya ti parasapas ti danum-dissuor nga agaruyot a bumaba iti dan-aw. Kasla ti aweng a gubbuayen ti makalinglingay a danarudor ti disuor ti kalasagko kadagiti liday a sumangbay.

Kadaydi met la a tawen a nalakomi di balaymi idiay Batac, a sangkarengreng ni nanang a mailako. Kuna idi ni Nanang a bwisit kano a pagyanan! Idi pay kapaspasinami daydi tatang a kayatna a mailako; sangsangpetna laeng idi idiay Hawaii idi maaksidente iti lugan daydi tatang. Ngem dikami immanamong ken manong ti kayat ti ina mi idi, dikami ngamin mamatpati kadagiti daan a pammati, ken kasla kasingin ti biagmi ti pateg di balay kadakami. Ngem idi napukawko di Sabong… di Engr Wendy Arlin Guzman a kaayan-ayatko gapu iti sakit ti puso, ad-addan a kayatna a mailako di balay, ngem pinilik ti nagpa-Manila, saan la ket a mailaklako ti balay. Ngem iti nagsasaruno a dakes a napagpagteng ti pamiliami ti nangrubrub kenni nanang a mailako’t darasen ti balay sakbay nga ad-adu kano pay ti paltuadenna a sakit ti nakem.

Ti panangtallikud ti nobia ni Manong Rogs kenkuana, ken di ipapanaw ni Lily a napan idiay USA a saan a nagpakpakada kaniak, ti nagalistuan ni nanang a nangilako ti balay, saanmin a napengdan pay ti decisionna. Nalako di balay a kas iti pagayatanna. Kapitlomi kenni Manong Elvis ni Manong Rogs Acosta. Idi pay 1991, a maudi a tukadko iti high school a kadkaduami iti balay ken isu ti mangtartarawidwid kadagiti sangkabassit a sanikuami ditoy Pilipinas a napanawan ni nanang idi napan Hawaii.

Natalingenngen koma la unayen ti panunotko kadaydi kaadak ditoy Bantay Gusing iti agarup dua a tawen ta awanen ti laglagipko iti nagpasarak a dakes a gasat. Manmanon a mapanak sumarsarungkar idiay abong ti piskaria a taeng ni Manong Rogs a naanus ken nadungngo kadakami nga agkabsat, ket saankon a makita dagiti disso ken buya a mamagrusing koma iti naliday a lagip. Ngem saannak latta a sinardayan nga appayawan ti dakes a gasat! Nasuruken a makatawenko nga agtatrabaho idi iti INEC idi mariknak lattan nga agayatak manen iti maysa a dayag a kaupisinaanmi; ni Lei Tan. Pilipino–Chinese ni Lei a secretary ni General Manager. Ngem anian aya ti gasgasat, ta maysa kadagidi gagayyemko idi agad-adalak pay dita NWU ti nalimed a boyfriendna a kadispatsarna la kano unay kadaydi panagpadlaw toy pusok nga agayat manen.

Sumkad ti riknak a mangidadanes ti maysa a gayyem no bilang aklunen ni Lei ti ayatko.

Naglusulusak iti trabaho sakbay a matnag ti naan-anay a riknak iti balasang. Inbakwitko manen dagiti tarakenko idiay Baay, Batac. Ket nagpa Manilaak manen a balonko ti kumidkiddis a sanaang iti pusok.

Iti maikadua a gundaway, nag-apply’ak iti MERALCO ket kaasin’ Apo Dios, naawatak met. Ngem sutil kadagiti matak dagiti buya nga maimatangak iti siudad; ipalagipda latta nga uray kasano ti panangikaliwawengko koma a di panunoten dagidi naragsak a kanitomi ken Lily, ket sumeksekda iti panunotko dagidi naragsak a kanitomi a mangidateng ti nalaus nga iliwko kenkuana.

Idi tawen 2005 a bayat ti panangurayko ti panakapruseso ti immigrant visa a petition ni nanang kaniak, nag-apply’ak iti visitor’s visa a para iti USA, ta sangkadarirag ni nanang a pumasiarak iti Hawaii tapno maimatangak kano met ti rigat ti biag idiay, ket napagasatan met di applicationko. Naglusulosak iti MERALCO a pagpapaayak a kas maysa kadagiti Project Engineer. Nagpa Hawaaiiak a balonko ti di masmasbaalan a ragsak, ta ti adda iti nakemko idi ket asideg laengen ti Hawaii iti California nga ayan ti kaayan-ayatko ket nasged ti namnamak a masarungkarakto idiay, no la ketdi kayatnakto a sumarungkar kenkuana.

Tinawtagak bayat iti kaaddak iti Oahu, Hawaii ngem awan nagudguddilak iti unos ti agtallo a bulanko a nagindeg iti isla. Agaddayo ti Hawaii ken California a pagnaedan ni Lily ket saan a kas karina a maipatungpalko di kayatko a maaramid; kasungani gayam di agay-ayam iti panunotko sakbay a nakagtengak iti Hawaii.

Nasalindeg ti Hawaii a pagnaedan, makatao dagiti agindeg- nadayawda ken mannakigayyemda, ken addaan iti nangayed, makaabukay rikna nga aglawlaw ngem amin amin dagitoy ket kasla saan nga isu ti lubongko a kaikarian ti isla, diak mailawlawag no apay.

Nagawidak iti Pilipinas nga awan masnop a turungen ti panunutko; nasimsimbeng koma ti nakemko no nakapagsaritakami iti kaayan-ayatko ken maamuak no anian ti banag di ayan-ayatmi.

Iti maikadua a gundaway a panagindegko ditoy Bantay Gusisng, nangipatakderak ti bungalow-dua ti kuartona a balay iti arsadanan ti Bantay, saan a problema ti linia ti kuriente ken telepuno nga usarek iti pagtaengak ta adda laeng iti ngatuen ti nagsaadan ti balay ti linia ti kuriente ken PLDT a su-suan dagiti balbalay iti adayo a baba. Ti nagtipon nga urnongko idi agtatrabahuak pay, ken dagidi inpasarabo da nanang ken da Manong Elvis ken Manang Elsie a kuarta idi addaak Hawaii ti nangalaak ti ginastosko a nagbalay.

Dagiti inpakastoyko manipud Baay, Batac, a kasla di maat-atipa ti panagaduda a tarakenko a kalding ti mangliwliwa kaniak; addan nasurok a pitopulo a dagupda, wen, ta adda ragsak nga idateng dagiti umay aggatang kadagiti tarakenko; ti masansan a pinakisinnukatda kadagiti napintas a kapanunotan ti manglinglingay unay kaniak nga agagawa. Naragsak dagiti kanitok ditoy. Mariknak a natalingen-ngenen ti panunotko, ta kasla buybuyugan dagiti aldaw a sumangbay dagiti paginteresak a gannuat. Nakunak la ket ngarud iti bukodko a bagi iti naminsan, nga inpangag met laengen ti Dios Apo dagiti ar-ararawko; nga agtalinaay koma met laengen ti tiniltil ti dakes a gasat a kabibiagko.

Adda tumawtawag iti cell phoneko iti maysa a malem nga addaak iti uneg ti balay a mangsangsango iti computerko, ngem awan agpatak a numero iti screen ti phone ket inkalkaliwawengko, ngem iti apagbiit a darikmat; isu manen ti tumawtawag ket kinasaritak: anian aya! ti siddaawko ta ti kaayan-ayatko gayam ti adda iti bangir nga ungto ti telepuno. Wen, ni Lily, a nabayagkon a kailiw a mangngegan ti bosesna! Ti kano gayyemna nga adda kabagianna ditoy Pilipinas ken umay gumatgatang kadagiti tarakenko a kalding ti nakaited ti numero ti cell phoneko, daytoy kano pay a gayyemna ti nakaamuanna a mapmapanak dita ilukodotcom.

Kasla sarita a di maputpot ti tungtunganmi a mabaetbaetan kadagiti pauyona, pasugnod, ken dagiti salangadna kaniak kadagiti sursuratek ken ipaspaskilko a nanumo a daniwko dita ilukodotcom, insidirna pay dagidi diak kano inkaskaso a tawtawag ken sursuratna iti daydi immuna a kaserak idiay Manila. Malaglagipna ken kailiwna kano dagiti naragsak a kanitomi. Wen a sigud ti sungbatko a diakon pinanunot pay ti singasingna a kayatna kano ti agbakasion ditoy Pilipinas, no la ketdi ta nakasaganaakon nga agsimpa.


Nadakamat na iti un-una a parte ti patanganmi a simminan di Nana Mercy a mommyna ken awanen idiay Estado ti California; agresidensia kanon iti Estado ti New York. Sakbay a Nagpinnakadakami; ta gumanganat a mapan agtrabaho, nalawlawagan ti panunot iti tumunggal maysa kadakami no apay a naputed idi ti communicationmi.

Sinurpresanak ti itatawagna manen iti sabali nga aldaw: iti ud-udi a parte ti tungtunganmi ket naibagana a bumakasion kano a kadduana da nanang ken da Manong Elvis a pamilia. Umaynak siguron i’landing!

Maluksawak koma ta inbabana ti telepuno a diak napasingkedan no ania ti panggepna nga umay bumakasion, ngem saan met, nakaragragsakak ketdi! Ket simmiplot iti panunotko ti kuna ni nanang idi panangipadamagko kadaydi umuna a tawagna. “Kasano ti panakasurotna ta phonemo ket ALAWA-AW ka met nga ubing!” madlaw ti ragak ti boses ni nanang idi.

Wen, ti kinaalawaawko ti namagtugmok manen ti dalanmi ken Winnie Rose “Lily” Sevillia a kaayan-ayatko ket nagmaris sabsabong ti aglawlawko iti panakalagipko, ket nagaragaag kadagiti alintataok ti kaayan-ayatko kadaydi damo mi nga agkita idiay Cabugao a lugarda, addakami idi idiay Port Salomague: Naisab-it ti imatangko kadagiti agay-ayam iti volleyball- iti napudaw naemma ngem adda sutsutilna a balasang nga agtayag iti di nabab-baba ngem 5’5”, ken agdagsen iti di nakurkurang nga 120 a libra. Naamo ti rupana a palibnusen ti agdaldaluyon apag-abaga a buokna, nasin-aw dagiti kasla agburburayok-ayat a matana, namsek dagiti kalkalainganna ti tadul a barukong a maibagay iti kasla natubtubay a kurte a bagina.

Nabiit ti panagsinninged ti riknami iti balasang nga emplyado idin ti Philippine Heart Center a kas nurse iti beinte laeng tawenna. Scholar ken varsity iti UST ti balasang idi agad-adal pay. Agpadakami ti ay-ayam a pagduyusan; ti volleyball, Outside Hitter isuna, idinto a Middle Blocker, Setter, Outside Hitter ti posisyonko- a maysa iti dua kadagiti tudduek no apay nga alisto a naggasideg dagiti riknami; maikadua, ti panagkaaspingda iti pakabuklan ken kasta met ti talugadding ken saguday daydi Sabong a napukawko, ken inay-ayat.

-----------------------------------------------------------------------------------------

Kas kami la mail-iliwan ken Lily a mangan iti nabayagen a dimi naramanan a marisaba a salamagi. Kas man tay agdilpat ti balikutsa ti namsaakanmi kadaydi karabiian di kalaysami. Inkurimedmi ti imnas nga aramid ti agasawa ta mabainkami a makapaltuad ti ania man nga arimekmek iti kuarto a nagiddaanmi a mabalin a manglukag kada manong ken manang iti bangir a kuarto, kenni nanang a naturog iti sofa ti salas ti balayko.*

>>>Nagdennakami iti pagtaenganna idiay New York. Naaddankami iti maysa nga anak, ni Marvin Christian.<<<<

Ilocano Short Stories: Inggana Ni Patay Pagsinaennata (Consolation Prize iti Ilokano Short Story Contest- 1)

INGGANA NI PATAY PAGSINAENNATA

ni Pidru Pinduko

KAPITULO I

TI PANAGMAYMAYSA DAGITI DUA A PUSO

It’s amazing how you can speak right to my heartWithout saying a word, you can light up the darkTry as I may I could never explainWhat I hear when you don’t say a thingThe smile on your face lets me know that you need meThere’s a truth in your eyes saying you’ll never leave meThe touch of your hand says you’ll catch me when ever I fallYou say it best..when you say nothing at all
Kagiddan ti umaweng-aweng nga uni ti kanta a bungguyen ti uni to organ iti uppat a suli ti kapilya ti panagmartsa dagiti nkabado iti puraw nga agpaspasango. Umuna kadagiti agmarmartsa dagiti ubbing a sarsarunuen dagiti babbalasang ken babbaro nga agparis kasta met dagiti natataengan.

Inwaras ni Anastacia ti matana iti uneg ti kapilya bayat ti nainnayad a panag-abbangna. Iti abayna ket ni Tatangna a Mario ken ni Inangna a Maria. Aglalaok ti marikriknana. Naragsak isuna ngem adda met tay nerbiosna ken dadduma pay. Agpigpigerger dagiti sakana nga magmagna nga iti aniaman a kanito ket kasla matumban.

Iti masanguananna ket ni Juanito nga umis-isem bayat ti panang-ur-urayna kenkuanan. Ni Juanito ti kaayan-ayatna. Nakabado daytoy iti americano a bado a gapuanan ti nataraki nga itsurana.

Intuloy ni Anastacia ken dagiti nagannakna a nagpasango inggana naibatogda ken ni Juanito. Nagmano ti Juanito kadagiti nagannak ni Anastacia sana ineggaman ti ima ti naud-udi.

“Al-alwadam ta anakko balong. Isublim laingen kanyak no madim kayat isunan,” ti imbagan ni Tata Mario ken ni Juanito idi inyawatna ti ima ni Anastacia iti daytoy.

“Haankonto nga isuksukat wenno haanak to a pulos a mauma iti anakyo Tatang. Ayatek isuna inggana matungpal ti biagko,” kinuna ni Juanito a naisem.

“Ala sige,” kinuna ni Nanang Maria kagiddan ti panangpunasna kadagiti mabukbukel a lulua kadagiti matana sana pinasarunuan iti panagpangrisna iti panyo iti imana, “madim a dangdangran daytoy anakko Juanito.”

“Wen Inang.”

Nagpasango ni Juanito ken ni Anastacia iti sanguanan ti padi a pultak, a nalabit kapu iti kinalakayna, maib-ibusen dagiti buokna. Nirugyan daytoy ti seremonia ti panagmaymaysa da Juanito ken Anastacia.

KAPITULO II

PANAGSUBLI ITI NAPALABAS: TI UMUNA A PANAGKITA

“Annayku!”

Agdardaras ni Anastacia a sumrek iti sumaruno a klasena idi adda nangdungpar kenkuana iti likudanna ta uray lang nganngani isuna a matumba. Napunggos ti buokna ken nakasuot iti maong nga agkupkupas ken naibagay a puraw a bado. Awan kolerete iti rupana ngem uray kasdiay nalabbaga latta dagiti bibigna ken sexy isuna a kitaen.

Kinita ni Anastacia iti natadem ti lalaki a nakadungpar kenkuana iti likudanna ken in-ungapna dagiti ngiwatna ta adda koma ibagana idi napasardeng isuna. Nalabbaga a bibig, haan a napudaw ken haan met a nangisit a kudil, uray daplak nga agong ngem bimmagay iti rupana ken puraw a ngipin. Dayta ti nakita ni Anastacia a lalaki a nakaisem kenkuana.

Ti natadem a kita ni Anastacia ket napukaw idi nagsao ti lalaki:

“Sorry adding, agdardarak gamin.”

“A…” aglalaok ti marikrikna ni Anastacia. Haanna maibaga ti kayatna koma nga ibaga. Ti dilana ket kasla naigalot ta awan rumuar a sao iti ngiwatna.

“OK ka laeng ading?” sinaludsod ti lalaki.

“W….e…n” insungbat ni Anastacia santo timmalikod a timmaray nga immadayyo iti lalaki. Nakadanon isuna iti siled a pagadalan sana intugaw. Agtigtiggerger paylang dagiti tumengna. Umuna a gundaway a makarikna ni Anastacia iti kastoy, iti sanguanan pay ti maysa a lalaki, ken ti dakesna, ti lalaki pay a nakadungpar kenkuana.

“Aniat mapaspasmak kenka Anastacia?” sinaludsod ti maysa a kaklasena idi makitana daytoy.

“Awan, nabannogak lang a nagtaray, kunak no naladawakon,” insungbatna tapno haanen nga agdamag pay daytoy. In-akkupna ti imana iti rupana santo nagkidem iti sumagmamano a kanito.

“Hi, agkaklaseta gayam?” kinuna ti maysa a timek ti lalaki iti abay ni Anastacia.

Nakigtot ni Anastacia idi mangngegna ti timek. Inmulagatna dagiti matana ket nakitana iti abayna a tugaw ti lalaki a nakadungpar kenkuana.

“Hi!” kinuna manen ti lalaki.

Immisem ni Anastacia kagiddan ti panagsubli ti uni ti barukongna a kas iti nariknana itay. “Ditoy aya ti klasem?” sinaludsodna.
“Wen. Transferee-ak. Siak gayam ni Juanito. Sika, ania naganmo? Pasensya ka talaga itay iti napasamak. Haanko met nga ingagara.”

“Ok lang adiay. Siak ni Anastacia.”

Intuloy dagiti dua ti nagsarita ngem naputed daytoy idi simrek ti agisuro. In-am-ammo ti maestro ni Juanito iti buo a klase sana rinugyan ti nagisuro.

KAPITULO III

PANAG-UKRAD NI AYAT: WEN, AY-AYATENKA MET

Napardas a limmabas dagiti aldaw, kanayon a Makita dagiti tattao ni Juanito ken ni Anastacia nga agkadua. Nangrugi idi nag-am-ammo dagiti dua, kinanayon nga adda ni Juanito iti abay ni Anastacia isu a kanayon a mapagkamalanda nga agin-innayat. Kinanayon pay nga itulod ni Juanito ni Anastacia iti balay ti naud-udi. Naammuanda pay nga aginnasidegda laeng gayam ti pagpagyananda.

Iti maysa nga aldaw, iti panagawid da Anastacia ken Juanito, adda in-awat ni Juanito a papel ken ni Anastacia.

“Ania daytoy?” sinaludsod ni Anastacia.

“Basta, lukatam ton tono addaka idiay balayyo, no haanak ton a nakasango.”

In-ipit ni Anastacia ti papel iti libro nga ig-iggemna sada intuloy ti nagna. Nadanonda ti balay da Anastacia ket simrek daytoy iti uneg. Intuloy met ni Juanito ti nagna.

“Ne, adda ka metten Anastacia?” kinuna ti inana, ni Nanang Maria.

“Wen Inang. Kaum-umayko laeng. Sige ‘nang, innak pay agsukat,” santo nagtaray ni Anastacia a simrek iti kuartona.

Masmasdaaw ni Nana Maria apay a kasla naragsak ni Anastacia ken no apay a nagderetso daytoy iti kuartona gapu ta dati, nu umay ni Anastacia, agtugaw daytoy iti sango ti T.V. sakbay nga apan agsukat.

“Awan kadi saksakitem Anastacia?” impukkaw ni Nana Maria idi makitana a nagtaray ni Anastacia a simrek iti kuartona.

“Awan Inang!” insungbat ni Anastacia bayat nga matmatmatanna ti papel nga inted ni Juanito.

Aglaglagto ti puso ni Anastacia; iti kaungganna, eks-ekspektarenna a surat ti maysa nga agayat ti inted ni Juanito. Inangot-angotna pay daytoy sana inin-inayad a linukatan.

Ay-ayatek nga Anastacia,

Ammok nga ammom a haan laeng a panaggayyem ti kayatko nga maadda kadata. Nabayagen, uray idi umuna ka paylang a nakita, ammok nga ay-ayatenkan. Pudnon saket tay kunada a “love at first sight” ta dika metten maikisap ditoy panunotko.

Kadagiti oras a haanka a kadua, sika ti nagyan ti panunotko; iti tunggal rabii nga innak panaginana, sika paylang ti nagyan ti panunotko. Impadasko nga imbaw-ing daytoy a marikriknak iti sabali ngem haan met gayam a masuruan ti puso ti panunot - no ania ti nagyan iti panunot, isu ti marikna ti puso.

Ay-ayatenka Anastacia. Sika ti angin nga innak lang-langapen iti inaldaw; sika dagiti balikas ko nga innak sasaaoen; sika ti biagko.

Sapay koma a dika agbalbaliw iti panangtratom kanyak.

Toy mangay-ayatkenka a sipupudno,

Juanito

Ginaw-at ni Anastacia ti pungan iti pagiddaanna sana intakkup iti ngiwatna santo nag-igkes iti napigsa. Inarakupna ti pungan sana inangut-angut a kasla ni Juanito daytoy. Punidutna manen ti surat ket inulit-ulitna a binasa a kaslana ikabkabesa ti tunggal sao a nakasurat iti daytoy. Nakaragragsak unay isuna!

KAPITULO IV

TI BAGIO TI BIAG

Napardas a naglabas ti bulan ket walo a bulanen ti relasyon da Juanito ken Anastacia ken addada metten iti maikatlo a tukad ti kolehio. Iti maysa nga aldaw kinsarita ni Juanito ni Inangna a Guada ken ni tatangna a Marcos.

“Mangasawaakon.”

Nakigtot ni Guada ket urayla nakanganga ti ngiwatna iti imbaga ti anakna. “Anakko, apay ta bigbigla ket nagdesisyonka nga agasawa?” kinuna ni Guada nga immasideg ken ni lakayna santo nagtugaw iti abayna. “Haanka pay a nakaturpos iti kolehio. Agturposka pay nga umuna anak tapno adda pangalaam iti ipakanmo iti pamilyam.”

“Usto ni Inangmo Juanito,” insegunda ni Marcos apaman a nalpas a nagsao ni Guada, “nag-ubingan ka pay laeng tapno agasawaka.”

“Kua gamin nanang, tatang…” kinuna ni Juanito a nakadumog, “adda gamin napasamak kanniami kenni Anastacia. Ket kas maysa a lalaki, masapol a sungbatak ti inaramidmi.”

“Ania?” uray lang dimmakel ti mata ni Guada idi nangngegna ti imbaga ti barito nga anakna, “Adda napasamak kanniayo ken ni Anastacia?”

Haan nga nagsao ni Juanito ket nakadumog lattan. Kasta met ni Marcos, haan a nakatagari iti imbaga ti anakna

“Anakko, pinanunotmo koma ti mabalin a mapasamak iti inaramidmo. Haan ka pay a mangasawa!” pinal nga imbaga ni Guada, “Agadalka idiay states. Madika nga agrasonen! Dayta ti kapintasan a desisyon.” Santo pimmanaw ni Guada ket nabati dagiti agama a nagtungtong.


“Anastacia,” kinuna ni Juanito iti maysa nga aldaw kalpasan ti klaseda. “Adda ti kayatko nga ibaga kenka.”

“Ania daydiay?” sinaludsod ni Anastacia.

“Kua gamin,… kastoy ni. Nagtungtong kami ken…..”

“Oi, Juanito ken Anastacia” kinuna ti maysa a babai nga umas-asideg iti ayanda Juanito ken Anastacia. “Agsolsolokayo manin. Apo, no la koma asukarkayo a dua, nabayagkayon a nakuton. Ha ha ha”

“Ah, Mildred, gamin…” agsasao paylang ni Anastacia idi pinuted ni Mildred ti ibagbagana.

“Ai nako Anastacia, nasam-itkayo unay a dua. Naaramidyo kadi diay assignmenttayo ken ni Madam a Kiday?”

Kiday ti awagda iti maysa a maestrada a nakapuspuskol ti kidayna.

“Wen nalpaskon,” insungbat ni Anastacia.

“Kopyaek man.”

“Aguray laeng biit.” Ket inruar ni Anastacia ti nagisuratanna iti assignementna. Kalpasan a kinopya ni Mildred ti assignment, simrekdan iti klase ni Madam Kiday.


Agtallo a domingo ti napalabasen idi adda koma ibaga ni Juanito a naputed. Nakatugaw ni Anastacia idiay uneg ti kwarto a pagadalanda ngem awan ti sumsumrek iti panunotna kadagiti ibagbaga ti maestro nga agsasao iti sango. Ti panunotna ket adda ken ni Juanito, pay a madina nakitkita daytoy. Ania ngata ti napasamak.

KAPITULO V

BARO A BIAG

Adu a bulannen ti napalabas idi naudi a nagkita ni Anastacia ken ni Juanito. Nagbunga ti inaramid ni Juanito ken ni Anastacia ket nganngani aganak daytoy. Aldaw laengen ti ur-urayenda. Nagsardeng metten isuna nga agiskuela ken awanen ti nangngegna a balita maipanggep ken ni Juanito.

“Anastacia anak?” impukkaw ni nanag Maria idiay ruar ti balayda idi haanna makita ni Anastacia iti uneg ti balayda. “Anastacia, ayanmo?”

“Umayen inang,” magmagna ni Anastacia nga umas-asideg iti balayda. Naggapu daytoy iti kaarrubada.

“Naggapuam aya anakko?”

“Dita lang kaarruba Inang, apanak man nakiis-istorya ta maaboridoak metten ditoy balay.”

“Anakko Anastacia, di met imbagak kenka nga punggusem a kanayon ta buokmo no rumuarka. Haan a mayat dayta iti maysa a masikog, di la ket adda kano kagiddan nga uleg tay anakmo no iruarmo. Ala, dardarsem a sumrek ket rabiin.”

“Ania laketdin ni Inang aya, pammati paylang dayta idi punganay, ania itan, computer world a kunada. Haan nga uso daytan Inang”

“Anakko, no pagsayaatam ketdi, apay ta haanmo aramiden? Awan dakesna no patiem.”

Nagkuyog dagiti dua nga ummuli iti agdan ken simrek iti balayda.

“Ala anak, agtugawka dita salas ta innak pay agisaang iti masida. Napanan aya ni tatangmo?”

“Adda dita likod nanang, nakitak itay agpaawidak.”

“Nagaget unay dayta tatangmo, uray rabiin, adda paylang dita nga agdaldalus. Isu nga awan ti pagbabawiak nga isuna ti nangikasar kanyak anakko,” kinuna ni nanang Maria santo napan iti kusina.

Napalabas iti mano a minuto idi adda nagpukkaw.

“Inang!!!! Nasakit ti tianko!!! Inannnnnnggggg!”

Dagus nga imbati ni Nanag Maria ti ilutlutona idi mangekna ti pukkaw ni Anastacia. Nagdardaras daytoy a napan iti salas a nangibatianna ken ni Anastacia. Ngem haanna a nakita daytoy iti salas.

“Anakko ayanmo?”

“Addaak ditoy agdan inang.”

Nakita ni Nanang Maria ni Anastacia a nakatugaw iti agdan a sapsapuenna ti tianna.

“Anakko, ania ka metten, mamin ano a darasko nga imbaga kenka nga haanka nga agtugtugaw dita agdan ta marigatankanto nga aganak. Nagtangken met ayan ta ulom.”

“Apanko koma ayaban ni Tatang ngem simmaket met toy tianko isu nga intugawko ditoy agdan Inang. Inang, nasakit a permi toy tianko, agpasikalaksan, aganakakon!”

Tinulungan ni Nanang Maria ni Anastacia a timmakder santo nagpukkaw, “Mario! Mario!
“Mario! Darasem, umayka man biit ditoy ta aganak saket ni Anastacian. Mario!”

“Apay aya?” kinuna ni Mario a napigsa ti angesda a nagtaray manipud iti likudan ti balayda idi nangegna nga nagpukkaw ni Anastacia ken ni Maria.

“Mario, aganak saket ni Anastacian. Darsem inka sukunen ni Baket Tilang.”

Dagus a timmaray ni Tata Mario a napan iti balay ni baket Tilang, haan pay a nagtsinelasen gapu iti kadadarasna.

“Baket Tilang, baket Tilang!” kinuna ni tata Mario idi nakadanun iti balay ni baket Tilang.

“Apay aya Mario ta kasla ka lang mapukpukaw nga umay agpukkaw ditoy?”

“Pasensia kayon Baket Tilang, ni Anastacia gamin nga anakko, aganak sa ketdin. Isu nga umaykayo koma sukunen.”

“Aya! Ala, umayakon.” Kinuna ni baket Tilang bayat ti pangsusuotna iti tsinelasna santo rimuar iti balayna.

“Ubbaen kan baket Tilang, nagbuntogka met a magna,” kinuna ni tata Mario idi napansinna a haan unay a makita ti baket ti pagnaanda sana inbaklay daytoy iti likudanna.

“Ayna Mario, makapakiliti met daytoy ar-aramidenta, ngem ala, darsem a magna tapno nadardarasta a makadanon.” Kinuna ti baket.

Ket intartaray ni Tatang Mario ni Baket telang a nakaabba iti likudanna a napan idiay balayda.

KAPITULO VI

INANG, AYANNA NI TATANG?

“Inang, ayanna ni Tatang?” ti saludsod ni Angel kenni inangna nga Anastacia iti maysa nga aldaw nga agis-istorya dagiti dua.

3 a tawen ken 6 a bulan ti napalabas idi naganak ni Anastacia. Ita, dakkelen ni Angel ket adu unay ti salsaludsudenna maipanggep iti amana.

“Angel anak, di met imbagak kenka nga adda ni Tatang idiay sabali a lugar nga agtegtegged?” ti insungbat ni Anastacia.

“Apay ngay nga nagbayag nga agawid Inang?” nakulit a damage ni Angel.

“Win a anak tapno dakdakkel ti mabirukanna ken tapno adda kanentayo. Kent apno adunto ti napintas a badom.”

“Apay ngay dagidiay kaay-ayamko ket adda met tatangda?”

“Agawidto ni tatangmo Angel, di ka madanagan.” Kinuna ni Anastacia bayat nga agbubuo dagiti lulua iti matana. “Nganngani agawid ni tatangmon anak.”

“Umaykayon,” kinuna ni Nana Maria idi nakaasideg iti agina. Nangngegna gamin nga agsalsaludsod ni Angel isu nga immasideg. Ammona a marigrigatan ni Anastacia tunggal damagen ti apona ti maipanggep iti amana ket tapno agsardeng ni Angel iti kadadamag, inayabanna dagitoy a manganen. “Intayo manganen Angel apok. Inlutok daytay paboritom a sida.”

“Agpayso Nanay?”

“Wen apok.”

“Yeheyyy!!!”

Pinunasan ni Anastacia dagiti lulua nga nagbukel iti matana. Nalagipna manen ni Juanito. Adu a panawenen idi naudi a nakitana daytoy. Inggana ita, haan pay a nagparparikna daytoy. Uray no surat lang ket awan.

“Tok! Tok! Tok! Apo!”

Adda nagtuktok iti balay da Anastacia bayat a mangmanganda. Kimmugtar ti darana iti timek a nangngegna. Pamilyar kenkuana ti timek.

“Siakon ti apan mangkita,” kinuna ni Tata Mario idi tumakder kuman ni Anastacia nga apan mangkita iti nag-apo`, “ituloyyo lang a mangan.”

Napan ni Tata Mario iti ruangan ket naklaat iti nakitana.

“Tata Mario, kumustakayon?” ti naisem a saludsod ni Juanito.

“Sika? Ania ti ar-aramidem ditoy?”

“Tata Mario, kayatko koma nga katungtungen ni Anastacia?”

“Tatang, sino day…” naputed ti ibaga koma ni Anastacia idi makitana no sino ti katkatungtungen ni tatangna. Sinurotna ni tatangna gapu ta agkibba-kibbayo ti barukongna.

“Anastacia…” insawang ni Juanito.

Haan a napigilan ni Juanito ti pakinakemna ket apanna inarakop ni Anastacia. Kasta met ni Anastacia, dina mapawilan ti panagrubos dagiti luluana ket inarakopna met iti nairut ni Juanito.

“Inang, apay nga agsangsangitka?” sinaludsod ni Angel idi makitana nga agsangsangit ni inangna bayat a guyguyudenna ti kagay ti badona. Sinurotna ni Anastacia nga inangna idi sinurotna ni apongna a Mario.

Immikkat iti panang-arakupna ni Anastacia sana inarakup ni Angel ket kinunana:

“Angel anak, di met damdamagem ni tatangmo kaniak, data ni tatangmo Angel, nagawiden.”

“Isuna?” matmatmatan ni Angel ni Juanito.

“Wen anak.” “Juanito, isu ni Angel, ti anakta.”

“Ahhh… hello my little angel,” kinuna ni Juanito sana inarakop ni Angel. “Kumustakan my little Angel?”

“Mayat met tatang” kinunani Angel ken makita ti ragsakna kadagiti matana. “Itan, adda tatangkon nanay!” kinunana iti apongna a ni Maria a napan idiay salas idi haan metten nga agsubli dagiti napan nangkita iti tao a nag-apo.

“Wen apok,” kinunana iti daytoy.

Nag-iinnarakop dagiti agpamilya.

“Haanakon a pumanaw anak, ditoy nga agyanen ni Tatang. Haankayon a panawan ken ni Inangmo.” Kinuna ni Juanito bayat ti panagtedted dagiti lualuana.

Sumagmamano a minutos ti napalabas idi nagsao ni Nanag Maria. “Intayo pay ituloy ti mangan,” kinunana. “Maykan Mario, makigiddan ka kenyami a manganen.”

Ket naggigiddanda a napan iti kusina a nangan.

Bayat ti pinnaganda, inbaga ni Juanito ti amin a napasamak no apay a killaat a naawan isuna. Pinaapanda isuna idiay America ngem no ammona la koma idi a buntis ni Anastacia, intarayna koma ti naud-udi.

PAGGIBUSAN

“Psst, Anastacia, salsalod-suden naka ni Padi.” Pinispis ni Juanito ti ima ni Anastacia a nangpasubli iti daytoy iti realidad manipod iti pananglagepna kadagiti pasamak ti biagna.

“Ulitek,” kinuna ti Padi, “Sika Anastacia, ayatem kadi ni Juanito ken makidanggay kenkuana iti rigat ken gin-awa, iti panawen ti sakit ken salun-at, inggat ni patay pagsinaen nakayo?”

Siiisem iti nasam-it ni Anastacia a nangpirring ken ni Juanito sana inlukat ti bibigna a nagkuna, “Wen padre.”

“Babaen iti pannakabalin a naited kaniak,” kinuna ti padi, “ideklarak, agasawan kayon! Mabalin mon nga agkan ta asawam Juanito.”

Kagiddan ti panagtipat dagiti tattaao ti inut-inot a panangiasideg ni Juanito iti bibigna iti bibig ni Anastacia. Limmalo a pimmigsa ti panagtipat dagiti tattao iti nakitada.

Iniseman ni Juanito ken ni Anastacia dagiti amin nga adda iti dayta a gundaway sada nagyaman. Ti anakda a ni Angel ket timmaray a nagpasaklot ken ni Tatangna. Naragsakda amin a sangkapamilya. #

Ilocano Short Stories :RIGNAS

"RIGRIGNASEN dagiti loko nga ubbing dagiti pagayen,” naitanamitim ni Bayang iti pannakasirpatna kadagiti uppat nga ubbing nga agtartaray iti kapagayanna iti lungog.

Iti pagtugtugawanna a kalapaw, natibong ti panagdengegna iti garikgik ken katawa dagitoy. Nawaya met a makitana ti pannakaisaplit dagiti nakadumog a dawa kadagiti bakrangda tunggal umaskawda.

Inukradna ti kanawan a dakulapna ket naglagtolagto ti kanigid a tammudona iti kanawan a ramay. Naungap ti bibigna.

“Dinan mauray ti lima nga aldaw,” naitanamitimna manen. Inunor dagiti matana dagiti umamarillon a bulongna a pagay. Sa timmakder ket tinaluntonna ti akin-abagatan a pungto ti kinelleng. Timmaliaw dagiti ubbing idi madlawda ti kaaddana.

“Saan a rummuar iti tengngat’ aldaw ti lawwalawwa. Iti rabii nga agsapotda; no nalamiis ken nasipnget,” naalumamay ti bosesna. Naiturong dagiti matana iti ubing a lalaki nga agpito ti tawenna ken unnat ti buokna.

“Kaing-ingasna latta ti amana,” nayesngawna ket pinadasna a kinarawa ti riknana. Nakarikna iti salemsem.

Nakanganga dagiti ubbing a nagtangad kenkuana. Dua kadagiti lallaki ti nakaiggem iti nagawangan iti gurabis.

“Angkel, kabutengda ti init ta mauramda?” nagkuretret ti muging ti kakaisuna a babai ken kaubinganda iti tallo a tawenna.

“Saan, a. Aginanada iti aldaw, agriingdanto manen iti malem tapno adda pigsada. Nalaglagda ti katayda no kasta a nalamiis. Ket masapulda a nalagda ta ti sapotda ti pagtiliwda iti kanenda. Isu nga inton bigat laengen nga agsapulkayo. Kitaenyo, nagadu dagiti narignasyo iti panagtaraytarayyo. Sayang dagita.” Intudona dagiti naruros a dawa. Sumirsirip ti dadduma kadagiti dapan ti ubing nga unnat ti buokna.

“Angkel, dimi met ‘gamin ammo!” kinuna manen ti babai.

“Ay, wen. Isu met la a rabii no mapankayo ‘yan da Anti Sayya idi,” kinuna met ti inaunaanda sa ginuyodna ti ima ti unnat ti buokna sa nagtarayen nga immadayo.

“Lokona’toyen nga ubing,” nakuna ni Bayang. Agwingwingiwing a mangbuybuya iti panagiinnuna dagiti ubbing iti dakkel a tambak.

TIMMANGWA ni Sayya iti tawa ket sinirpatna ti kabus a bulan a nagkul-ob kadagiti bulong ti pakak iti daya. Nakalawlawag ket nakangayngayed ti aglawlaw nga ad-adda a mangpagpagayebyeb iti iliwna ken ni Leon. Mano kadin a kabus ti limmabas sipud daydi naudi nga isasarungkarna?

Pimmanaw iti tawa ti kuartoda a pagtamtamdaganna tapno kitaenna ti anakna; narnekanen iti turog daytoy. Iti sumarsari a lawag ti bulan iti tinidtid a bulo a diding ti balayda, nalawag a makitana ti rupa ti anakna. Ipalpalagipna la unay ti rupa ni Leon.

Pinunasan ni Sayya ti ling-et ti ubing iti muging daytoy. Nadagaang ti rabii. Napaidam pay ti angin. Dagiti bulong ti arubayan, di man laeng agkuti.

Simmirpat manen iti silulukat a tawa. Adda anniniwan a sumungsungad manipud iti laud. Kumarasakas dagiti nagango a bulong ti kawayan a mapayat iti bangir a solar.

Babaen ti anniniwan, iladladawanna a maysa a lalaki ti dumteng. Ti danapegna, kas iti kabalio a pagpagpaguyod ti maysa a nabaknang a taga-ili; ti takderna, kas katangken ti sagat nga adigida a saan a basta tumbaen ti bagyo; dagiti nabibisked a pammagi a tinubay ti trabaho iti away.

Maripar itan ni Sayya ti sangaili. Addaan iti langa a pagragutan ti asino man a babai iti lugarda.

Nagapo ti lalaki idi makabatog iti balay. Timmamdag ni Sayya iti tawa sa met laeng pimmanaw. Sinabatna ti dimteng.

“Bayang! Rabiin, apay?”

“Aglubilubida idiay kuada Canya. Kunana a sukonenka. Uray apagbiitka laeng. Nalipatamon ti awisna?” Natibong ti boses ti baro.

“Wen gayam, kasangayna ita!” Immisem ti balasang a panglingedna iti bainna.

“Umulika.”

“Dika unay ‘gamin agpampanunot. Dimo bilangen dagiti matnag a binulong ti kalendario ta nayonanda ti uged dayta mugingmo.” Immisem iti apagbingi ni Bayang. Nagranitrit ti pangal ti agdan iti yuulina.

“Kasla inkabesam dayta manipud iti Bannawag,” inkatawa ni Sayya. Ngem iti unegna, kunkunana: Diak magawidan ti riknak. Ammom metten ti makagapu. Di man laeng nasurnadan daydi isasarungkar ni Leon. Uppaten a kalgaw. Dina kadi man laeng kailiw ti anakmi? Mano pay ngata a kabus ti buyaek tapno laeng maep-ep ti iliwko? Agsubli pay ngata iti dennami nga agina?

Nakita ni bayang ti panagtulid ti gimmilap a banag iti pingping ti balasang nga ina. Natnag iti datar. Kinaut ti baro ti bolsana ket indiayana ti inabel a paniona ngem di inawat ni Sayya.

“Tungpalento ni Leon ti karina…kadakayo nga agina…” Napnuan iti namnama ti timek ni Bayang. Maasian la unay iti langa ni Sayya.

“Ngem kaanonto a sumangpet?” Inamlid manen ni Sayya ti pingpingna.

“Inta ketdin ket amangan no awan ti para bayoda,” kinuna ketdi ni Bayang ket nagturongen iti agdan.

“Innak la ngarud agsukat ken agpakada ken ni Apong dita sipi..”

Timmaliaw ni Bayang; insurotna ti panagkitana iti balasang. Nalapsat latta uray addan maysa nga anakna. Narikna ti baro ti kasla pannakapika ti barukongna.

Nagasatka unay, Leon, Naitanamitim ni Bayang. Apay a maituredmo nga ikastoy dagiti aginam?

AGPADA nga agduyos da Leon ken Bayang ken ni Sayya a kinaubingan ken kataebda. Nagtulagda nga aggayyem nga awan ti agsaksakit ti nakemna asino man kadakuada ti sungbatan ti balasang.

Di mailibak ken ni Leon ti naidumduma a kinasinged ni Sayya ken ni bayang. Kanayon nga agkuyogda iti panggedan: panagburas iti mais, panagpag-utan iti mani, panaggatud wenno panaggapas. Arigna addan nagkinnaawatanda. Kinapudnona, binagaanen ni Sayya ni Leon a barkada laeng ti mariknana para kenkuana.

Ammo ni Leon, ti panagkadkaduada da Bayang ken Sayya ti pakaarusanna. No pammagi, agpadada ken Bayang. Ngem natataer nga amang. Dina met ngaminmasango ti sumalog iti talon ta agad-adal idiay kabesera. Agnaed pay iti ili isu a manmano nga agkitada ken Sayya. Adayo ti nasurok a lima a kilometro a kabambantayan a pagnaenna no agawid iti minalem. Tunggal Biernes laeng daytoy nga agawid iti barioda.

Iti laksid ti kinapasig ti rikna ni Sayya ken ni Bayang, di impudno ni Bayang ti riknana. Amkenna ti mabalin a biagdanto ken Sayya.

“G’yem, adda kadin nagkinnaawantanyo ken Sayya?” kinuna ni Leon ken ni Bayang iti dayta nga aldaw a nakatugawda iti pingir ti napagtutuon a bato. Addada iti Banurbor, iti waig a pagdigdigosanda. Ditoy ti ayuyangda nga aggayyem sipud pay idi adda puotda. TI burubor met laeng ti nangsaksi iti szpatada nga aggayyem nga asino man a maabak iti puso ni Sayya, batokenna iti maminsangapulo ti sangapulo kadapan ti kaunegna a dissuor.

Nagkatawa laeng ni Bayang a nangpidut iti natnag a bulong ti kaimito nga adda iti rangkis. Impaaudna daytoy iti danum.

“Dinak koma katawaan, G’yem. Ibagam no bumatokakon.”

“Dika man agkaskasta. Diak pay naipudno ti ayatko. Adda amakko…” IMmanges iti nauneg ni Bayang.

“Ngem talaga nga ay-ayatem?”

Pinerreng ni Bayang ni Leon. Nabayag a nagsinnanggol dagiti matada.

“Waswasek koman ti tulagta,” kinuna ni Leon. “Diak mabuteng a bumatok. Ngem ay-ayatek ni Sayya…”

Ad-addan a saan nga insina ni Bayang ti panagkitana iti gayyemna. Adda durdursok ti panagdesdesision ti gayyemna. Isunto ket ti pakaisarsarakam, kunkunana pay no kua.

“G’yem, ipabus-oymo laengen kaniak ni Sayya. Ipagpagapum laengen iti panaggayyemta. Diakto baybay-an. Dinto agbisin iti dennak.”

Nakigtot ni Bayang iti sinao ti gayyemna. Napatilmon pay. Isu daytan ti kunkunana. Kasla iparparupan ni Leon nga awanto ti naraniag a masakbayan ti balasang iti dennana. Tagtagibassiten ti gayyemna ti kabaelanna? Kasla napitik ti lapayagna.

“Awan koma met ti kinnastaan, a, G’yem.”

“Ibagbagak laeng ti pudno, G’yem.”

“Kadagiti ibalbalikasmo, diak ammo no gayyemka pay.”

“Ngem no talaga nga ay-ayatem ni Sayya, agpanunotka, G’yem.”

Namrayan laengen ni Bayang a kinita ti nagkinnamat a dua nga agatol a simmelsel kadagiti bato. Idi kuan rimmuar ti maysa. Addan sabali a kadduana. Dakdakkel.

Insublina a miningmingan ti gayyemna. Isu kadin daytoy daydi gayyemna? Daydi kanayonna a kadkadua.

Tiningitingna dagiti balikas ni Leon. Agang-angaw ti gayyemna? Tinukkolen ti gayyemna ti tulagda.

“Ania? Kinuna ni Leon. Agkatkatawan daytoy.

Nagsuek ni bayang iti simmarming a waig. Tanda kadi ti yaanamongna iti kayat ti gayyemna a mapasamak? Binay-anna ti pungtotna a timmipon iti nalamiis a danum. Inyaonna ti ulona ket pinunnona iti angin ti barukongna sa limned manen.

SIPUD iti daydi a panagsaritada ken Leon, liniklikanen ni Bayang ni Sayya. Uray ni Leon. Naamirisna a pudno ti kinuna ni leon. Ania ti napintas a masakbayan a maidiayana ken ni Sayya? Gagangay a mannalon laeng.

Dimlaw met ni Sayya iti panagliklik ni Bayang kenkuana. Mano laeng a balay ti nagbaetanda ngem kasla adda iti kabangibang nga ili no lablabsen ti agsao. Dati, inaldaw nga adda ti baro iti paraanganda. Kurangna laengen nga agindeg iti balayda ta pasaray payen makipangan. Ngem kadagiti naud-udi a naglabas nga aldaw, uray koma anniniwan laeng ni Bayang ti makitana. Ni ketdi Leon ti ad-adda nga um-umay.

Agpaspasapas ni Bayang iti pan-aw a pagreppet kadagiti pagsikkaenna iti bunubon iti turod idi mapasungadanna ni Sayya. Naladawen idi mapanunotna ti aglisi.

“Apay a lislisiannak? Adda kadi basolko?”

“Awan. Adu la ti obrak a kasapulan a maiwakas.” Naginkakalunkon ti baro iti pan-aw. Pinilina dagiti nalalagda.

“Saan a pambar dayta. Adu met obram idi…”

“Adu a talaga ti obrak…”

“Agul-ulbodka!” kinuna ti balasang; masimron; nadagsen dagiti paddakna nga immadayo. Pakawanennak, Sayya. Naragragsakkanto iti sidong ni Leon, naitanamitim laengen ni Bayang.

Ninamnaman ni Bayang ti pannakisarita ni Leon kenkuana. Nagkitada iti waig.

“G’yem, nagun-odkon ti arapaapko.” Imparabaw ni Leon ti takiagna iti abaga ni Bayang. Sa nagkatawa.

Timmalikud ni Bayang ket nangpidut iti bato. Imbakalna iti kaleddaan. Sinurot ti matana ti bato. Dina ammo ti nagdissuanna.

Kalpasan ti makatawen, naammuan ni Bayang nga agpa-Manilan ni Leon ken dagiti dadakkelna. Idiayda kanon nga agnaed-iti sidong ti babai a kabsat ni Leon a nayasawa sadiay. Idiay kano metten nga ituloy ni Leon ti kursona a kinainhiniero sibil.

Ngem ni Bayang, pangalaanna iti pagbasana? Makitaltalonda laeng iti apong ni Leon nga immun-una a nagdappat ditoy Salakan, dagiti nangpatag iti tapaw tapno agbalin a talon. Iti laengen talon nga ipakatna ti panawenna bareng adda pay gasatna nga agur-uray.

Iti kasasaadna, kasano nga agpannakkel ni Bayang ken ni Leon? Pudno unay a masapul ni Sayya ni Leon. Ulilan a demmang ti balasang idi agtawen pay laeng ti sangapulo. Nakimat ti amana bayat iti panagar-aradona iti sinilong nga awatna iti ama ni Leon. Kalpasan ti dua tawen, simmaruno met ti inana a nalmes iti Karayan Padlan iti ilalasatna koma a mangyudong iti lakona a nateng iti ili. Ni laengen apongna a Garan ti nagtartaripato kenkuana. Ket lakayen ni apongna sa parparigaten pay ti reumana.

No dadduma, di mamati ni Bayang a talaga a nairanta ken ni Canya. Isu ti kapatarna. Awan met ti pagkunaanna ken ni Canya. Napintas ken ub-ubing ngem ni Sayya. Nasingpet, mannakigayyem ken kanayon nga dda iti sibayna. Saanna a nobia ngem ammona ti rikna ti balasang kas ti pannakarikna ni Sayya iti riknana.

Nasinged ni Canya iti bagina ken ni Sayya. Isu nga iti kaawan ni Leon, simminged manen ti panaglangen da Bayang ken Sayya. Adda ni Bayang a manglinglingay ken ni Sayya no kasta a malmalday. Ammo ti baro, napunasen daydi gura iti nagbaetanda. Ti pakaburiboranna, in-inut met a nagsubli daydi kinasinged ni Sayya. Ket iti tunggal aldaw a makita ni Bayang ti balasang, maip-ipas ti barukongna. Apay a masapul nga agtuok iti kastoy idinto nga arigna gawgaw-atenna laeng ti balasang? Adda kenkuana amin a gundaway. Ngem gayyemnanto latta ni Leon uray ania pay ti inaramid daytoy.

SIMMANGPET ni Leon manipud iti Manila. Mailiw kano unay ken ni Sayya. Ket idi agdua a bulanen sipud pimmanaw manen ditoy Salakan, saanen a rumrummuar ni Sayya iti balayda. Nagbunga gayam ti isasarungkar ni Leon. Ngem saanen a nagparparang ni Leon manipud iti daydi naudi a panagawidna. Agingga iti nagpasngay ni Sayya. Ket ni Bayang ti adda iti sibayna, a saan ketdi a ni Leon.

“Nalabese unayen dayta a panagsakripisio Barok. Uray dimo ungapen ‘ta ngiwatmo, agsasao met ‘ta garawmo,” kinuna ni Ama Garan.

“Gayyemko ni Leon, Apong. Gayyemko met ni Sayya. Pakaragsakak no ania man ti maitulongko.”

“Barok, nagasgasat koma ti apok no sika ti pinilina ngem ti aguray iti tao a dina met ammo no kaano nga agsubli. Dina pay umay sirpaten dagitoy agina. Kaniak, uray dinan itungpal ti apok. Total, kasla awan met panggepna a kasta.”

Daytoy kadi ti nam-ay nga ibagbaga idi ni Leon a para ken ni Sayya?

Pudno a saanen a nasurnadan daydi nga ibibisita ni Leon. Kadagiti simarsaruno a tawen, nagpukaw ni Leon iti unibersidad a pagad-adalanna. Awan ti makaibaga iti napananna. Uray dagiti dadakkelna, dida maipatuldo no ‘yan ni Leon.

NAPATARAIGIDAN ti solar iti palangka nga iti tunggal maysa adda nakatugaw a balasang. Adda hasag a manglawlawag iti aglawlaw. Kumarayam ti bang-i ti natudok a manok iti igid a paglalanglangan dagiti baro.

“Oy, sumungsungaden ti biag-‘toy-biagmo, Canya!” sinurdo ti maysa ti lumablabassit nga agkasangay. Kas kalabbassit ti kayanga a naipalawlaw iti arubayan nga uray ti sipnget agandap ti marisna.

Adda ti imatang ti amin iti nagkuyog a pareha nga umas-askaw iti naimuntar nga alad. Nakakayang ti maysa nga ubing a lalaki iti tengged ti baro. Kasla agamada a kitaen. Nakapuot ti ubing itay agpakada ni Sayya ken ni Ama Garan ket kimmarayo. Awan ti naaramidan ti balasang nga ina no di isurotna ti ubing. Total, nasapa met pay.

“Agtalnaka man, Francia. Nakababain!” kinusilapan ni Canya ti kataebna a babai nga adda iti sikiganna.

“Naragsak a panagkasangaymo, Canya!” inkablaaw ni Sayya. Binisongna ti gayyemna. Inisemanna dagiti dadduma a babbalasang a mangkabkablaaw met kenkuana.

Inggay-at ni Sayya nga alaen ti anakna. Inyawatna dagiti takiagna iti ubing ngem nagwingiwing daytoy.

“Junior, bumabakan ta mapan tumulong ni angkelmo nga agbayo.”

“Mandiak!” Inet-etan ti ubing ti rakusna iti ulo ni Bayang.

Nagkakatawa dagiti sangaili.

“Naragsak a panagkasangaymo, Canya!” Adda inyawat ni Bayang a nasilap a nabungon a banag. Indissona ti ubing a dina pay koma kayat ti bumaba. Nagpakada ket nagtarusanna nga innala ti al-o a naipasanggir iti diding. Sinandianna ti maysa a lalaki a napan nagtugaw iti pasagad.

Nakiasud ni Bayang. Mayat ti panagdanggay ti garaw ti tunggal maysa.
Rinuggian met ti dadduma ti nagkanta a kaaduan ti kanta para iti agkasangay.

Nakiin-innestoria ni Sayya. Nagay-ayam met ti anakna a pasaray mapan umarakup iti saka ni Bayang nga agbaybayo.

“Mailiw ti ama ti anakko,” nakuna ni Sayya.

Inyawis ni Sayya ken ni Bayang ti panangitulnogna kadakuada idi agkakanayonen ti suyaab ni Junior. Ngem inggawid ida ni Canya. Pinaiddada ti nakaturog nga ubing iti kawayan a katre nga adda iti pataguab. Ni Bayang, nakiragup kadagiti lallaki a mangsangsango iti sangabayengyeng a basi. Madamdama pay, napnon ti aglawlaw iti natitinggaw a garakgark ken katkatawa. Nalpasen ti umuna a taraok dagiti manok idi in-inut a maburak ti ummong. Nagpakada ni Sayya ken ni Canya.

“Innak itulnog ida…” kinuna ni Bayang.

“Sika latta,” kinuna ni Canya. Nagkatawa ngem saan a nakalisi ken ni Sayya ti panagbaliw ti rupana.

Nabayag nga awan ti arimekmek iti nagbaetan da Sayya ken Bayang bayat ti panpannagnada. Ni Sayya ti nangbakruy iti ubing a narnekan iti turog.

“Mod’toy ni Junior ta sublatanka,” kinuna ni Bayang idi agangay.

“Bay-amon. Nabannogka a nagbayo itay.”

“’Mod’toy ketdin,” kinuna ni Bayang ket innalana ti ubing.

Awan manen timtimekda.

“Wen gayam, ania ti dimo pangayatan ken ni Canya?” Agduyduyos kenkuana ti anak ti kapitan.”

“Darsem ketdi ket, ne, agluan ti parbangon!”

“Kasano ngatan ni Leon itan?”

“Diak madanagan. Dandanin sumangpet.”

Naggiddanda a kimmita iti layap a limmabas iti ngatuenda ken nagsuek iti likudan ti turod. Nagtanamitimda a dua.

“Mabalin a maammuan no ania ti dinawatmo a grasia?” inimtuod ti balasang.

“Awan! Adda met, aya.”

“Ibagamon, a!”

“Bukodko la a dawat daydiay. Mamatpatika met iti pammati dagiti babbaket a di agsapsapin.”

`”Makaamoka. Sapay koma ta agpadata iti dinawat…nga agawiden ni Leon...”

Pinardasannan ti nagna.

Kasla nasudak ti barukong ni Bayang. Kimmamat ti baro.

“Dinawatko ti panagragsakmo koma…” inyarasaas ni Bayang kadagiti umel a sabong ti kawkawati a nalabsanda. Asidegdan ti balay da Sayya.

“INKA koma biit iridep, Sayya. Nagmalmalem ken nagpatpatnagka nga addaka idi iti sibay ni Leon agingga iti naitabon.” Naalumamay ti timek ni Bayang. Addada iti kadaklan ti balay da Sayya. “Kaasiam met ti bagim. Kasapulam met ti inana.

“Bayang, uppat a kalgaw a naguraykami. Uppat a kalgaw a nangnamnamaak. Apay a kastoy? Daytoy kadi ti subad ti panagurayko?” Timmakder ni Sayya. Nagunggon manen dagiti abagana.

Napan innala dagiti nagannak ti nobiona ti bangkay ni Leon iti kampo dagiti Army iti kabangibang a probinsia. Natatek iti bala ti bagina. Maysa kano kadagiti nakiranget kadagiti Army. Kimmapon gayam kadagiti rebelde iti Central Luzon. Di ammo ni Sayya no apay a napanunot ni Leon dayta.

“Laglagipem koma nga adda pay ti anakmo a pangibukbukam iti panawenmo. Dimo koma ipalubos nga agbalin a kasla rignas ti anakmo nga apaman a nairisang, makaammon iti biagna.”

Ad-addan ti saibbek ni Sayya. “Dagiti nalaing nga apong ti anakko…Saanda a bigbigen nga apoko ti anakmi ken Leon…”Agsangiten ni Sayya.

“Agyamanka laengen ta ditoy ilitayo nga impunponda ni Leon.”

Ti sangit, nagbalin nga ugaog.

ii.

INTUGAW ni Bayang iti tambak, impauyaoyna dagiti sakana ket immapiras kadagiti nagdumog a dawa. Ditoy ti dalan dagiti ubbing nga agturong iti kinelleng. Di pay simmingising ti init. Inulsan ti angep ti naiwaknar a kataltalonan.

“Yaman pay ta nagangep,” nakunana iti nakemna.

Sangadanganen ti init iti lulonan ti bantay iti daya ngem awan pay dagiti ubbing. Naakasen dagiti angep. Itay, adda dagiti lawwalawwa a nakitana a nakapakat dagiti sapotda. Kasla bambanti ti limminas a sapot. Adda nabungon a pattulit, kuriat, kulibangbang ken tuwwato kadagitoy.

“Awandan!” nanyesngawna manen. Timmakder ket inasakna ti nalungog a paset ti kinelleng. Binuyana dagiti nakadumog a dawa nga ap-apirasen ti pul-oy.

“Inton bigat mabalinen ti agani.”

Pagam-ammuan, nakangeg iti agriringgor nga ubbing. Timmaliaw ket nakitana ti tallo a lallaki ken maysa babai nga ubbing nga agsasaruno iti tambak. Agtatarayda.

“Aluadanyo dagita pagay,” kinuna ni Bayang.

Kinuyog ni Bayang dagiti ubbing a napan nangala kadagiti nakitana itay a lawwalawwa.

“Nagpintas!” kinuna ti unnat ti buokna iti pannakakitana iti dakkel a lawwalawwa.

“Saan a mabalin nga ay-ayamen dayta, Junior! Lawwalawwa ti nuang dayta!” Nagkatawa ni Bayang.

“No nagdakkel, Angkel!” kinuna ti ubing.

“A, di ammo, aya Angkel?” kinuna met ti ubing a babai.

Inubba ni Bayang ti babai. “Sika, saan a lawwalawwa ti ay-ayammo, wen?”Tulongam koma ni inam nga aglaba, a. Ken dimo tultuladen ni Unior nga angkel ti awagna kaniak.”

“Lakay! Mamigatka pay!”

Tinaliawda ti nagpukkaw. Agpaypayapay ni Canya nga adda iti kalapaw.

“O, pukpukkawannakan ni inangmo!” kinuna ni Bayang ket indissona ti ubing a babai. “Junior, agawidka pay laeng ket no sapsapulennakan ni inangmo!”

“Wen, Angkel,” kinuna ti ubing ket timmaray a nangkamakam kadagiti padana nga ubbing nga immunan.

Nangibulos ni Bayang iti nauneg ngem makapabang-ar a sennaay. Anian a naggasat ken ni Canya. Wen, ay-ayatenna ni Sayya. Ngem kasano a baybay-anna ni Canya a nanglinglingay kenkuana kadagiti panawen a kalidayna? Ken bay-bay-anna kadi a kasla rignas ti agpitpitik iti saklulo ni Canya gapu laeng iti panagayatna ken ni Sayya? Ni met laeng Sayya ti nagkuna kenkuana a masursuro ti agayat. Agpayso, ay-ayatennan ni Canya. Unay-unay.

Ket mangnamnama a kastanto met ni Sayya iti anak ti kapitan a nangikallaysa kenkuana.

G i b u s n a

-Bannawag, Agosto 20, 2007

Ilocano Short Stories :Ti Sirnaat a Tartarigagayak (Consolation Prize iti Ilokano Short Story Contest - 1)

Ti Sirnaat A Tartarigagayak
Amaranth T. Apaya


Malem ti Domingo, 23 ti mabilang itoy a bulan. Agarup maysan nga orasmi iti tangatang itay sumken manen ti lagip di agpasaranmi nga agasawa. Ket nalagipko di balakad da nanang ken Manong Elvis a kakaisuna a kabsatko idi naminsan a bulan a mapanak-a-mapan idiay USA sakbay nga ag-expire ti re-entry’k. Pinilik ita a bulan ti December a panagsublik idiay US ta bareng al-alisto a malunag ti natangken a pangngeddeng ni Lily, ti asawak, a pakawanennak ita, ta Paskua. Tumawtawag kano met ketdi kadakuada idiay Oahu ngem likliklikan kano ti asawak a pagsasaritaanda ti maipapan kadakami.


Agasawa a retirado a Professor ken Dentista a taga Santo Domingo, Ilocos Sur ti katugawko iti Business Class ti JAL, da Prof Alfredo ken Dra Teresita Jamarillo. Mapanda kano bakasionan ti baroda ken ti pamilia daytoy idiay California, ngem dumaw-asda nga umuna iti Oahu a pagnaedan ti kabsat ti Lakay.


Napilpil ti isemko, ta maslegak iti damdamagenda no bakasionistaak met a kas kadakuada. Nalabit a napagkamaliandak a kasta, ta addaak iti Business Class, ngamin, isu laeng ti naatdaan iti bakante dagitoy a tugaw a naisangrat kadagiti nasaliwanwan ken natatan-ok a tattao. Ket inbagak a nabiitak pay idiay New York idi agawidak idiay Pilipinas, ngem nasken nga agsubliak idiay US sakbay nga agpaso ti re-entry’k a kas maysa nga imigrante ti Estados Unidos. Nasdaaw ti baket no apay a nagawidak ket nagmayat kano a pagindegan ti US.


Ket sinalaysayko kadakuada nga agasawa ti gapuna no apay a nagawidak idiay Pilipinas. Kadagiti tungal balikasko, mailangaak kadagiti rupada ti kaririknada. Iti agarup ngalay ngatan ti salaysayko a nakasagidan di damo nga ayatko- di napukawko a kaayan-ayat; a naibulos ti sennayko, nga itay pay nga ep-ep-epek ket apagapaman ti panagtukenko nga agbalikas ta agsainnek manen dagiti angesko, naluyaan ni Nana Tessie ket insangsangitnan dagiti panglinglingay, pammagbaga, ken tubngar ti kas maysa nga ina iti anakna a saritana. Mailangaak ti napnuan asi, nga itay laeng ket umisem-isem a rupa ni Tata Alfred iti panangigibusko iti salaysayko.


Awanen ti arimekmek iti ayanmi, nakakidemen dagiti katugawko. Kasla nabag-otan iti adu a puris ti barukongko, umasping la unay dagidi balakad da nanang ken Manong Elvis kadagiti pammagbaga dagiti agasawa, a banag a makapabang-ar kaniak. Inkidemko a palabasan ti punganay agingga iti pungto ti problemami nga agasawa; daytay awan mabakbaktawan, saan a kas itay insalaysayko kadagiti katugawko…

Sardam ti umuna a Sabado ti bulan ti Abril itoy a tawen, nagluto ni Lily iti sangkabassit a nagsasanguanmi kadagiti agasawa a gagayyemna. Maysa nga aldawmi pay laeng idi iti New York a pagtaengan ni Winnie Rose “Lily” Sevillia-Acosta nga asawak, manipud Hawaii a nangsabatanda kaniak nga aggaput’ Pilipinas a kaduana ni Christian, ti aguppat a bulanna a bungami.

“Honey, ni Marizen…. ken Manong Alan Calano a bestfriendko,” inyam-ammo ni Lily dagiti gagayyemna a kadatdateng, kasserserrek ti main door ti balay, “isu da ti naanus a mangbeb-babysit ken Ian no adda serrekko iti trabaho… asideg laeng ditoy balay ti ‘yanti pagtaenganda.” Innayonna.

Ian ti tawagmi ken Christian.


Namatmatak ti naemma, dumerderosas a rupa ni Mrs Marizen. “Oh, Dakayo gayam ni Mrs Marizen! masansan a madakdakamatnakayo ni Lily no tumawtawag idi addaak pay Pilipinas...” kinunak bayat ti panaginnibet ti dakulapmi ken Manong Alan.


“Shhh, hmmm… ania met! Marizen kunam kad’ lattan, Marv,” inyagaw ni Marizen a kinagiddan ti panangigay-atna iti panaginnarakupmi. Umis-isem ni Manong Alan a nakatugawen iti sofa ti salas.


Inkaut ni Lily ti nalamuyot nga aripuyotna iti masel ti kannawan nga imak- iti sirok ti kili-kilik. “Ummm! ni Marz ti makaammo kadagiti kalukuan nga ar-aramidem dita pappa-panam a website…”


Dakkel ti utangko nga imbag-nakem kenni Marizen, no awan isuna ket nalabit nga awanen ti namnamak nga agtugmok pay ti dalanmi kenni Lily.

Idi pay December 1994 a kaayan-ayatko ni Lily.

Idi June 2000, nga aginnem a tawenna idin a nurse iti Philippine Heart Center, Quezon City, dua met a tawenko idin nga Electrical Engineer ti Sampaguita Builder ket pinanawannak idiay Manila, ket napanna dinennaan idiay Salinas, California di Nana Mercy a mommyna. Ammok a nabayagen a nakapila ti papelesna a mapan US, ngem diak ninamnama a kasdi laengen ti kaalistona a mapan, sa masansan idi a masaritana kaniak a saanna kayat ti mapan. Nabayag gayam idin nga itanta-tantanna ti ipapanna idiay. Pinanawannak a di nagpakpakada maigapu ti sakit ti nakemna iti karik kenkuana a diak natungpal: ti panagsimpami apaman a mairuarko ti eksamen ti kinainhenniero; nga uray no dinto pay maukagan ti petition ni nanang kaniak nga agimigrante idiay Hawaii. Ngem idi pay tawen 1995 a kararaduarko a nairuarko ti eksamen ti kinainhenniero.


Kasano kad’ ngamin aya, a matungpalko ti karik kenkuana ket sumiplot met latta di umuna nga ayatko sakbay ni Lily, di Sabong, Chemical Engr Wendy Arlin Guzman a kaayan-ayatko, nga inpatpateg ken dinungdungngok iti kasta unay, a natay gapu iti sakit ti puso iti tawenna a kurang a 21 iti uppat nga aldaw.


Mapmapan kano ni Mrs Marizen iti maysa kadagiti Ilocano website a nakakitkitaanna ti naganko, ket naalana ti cp numberko iti kabagianna nga um-umay gumatgatang idi kadagiti tarakenko a kalding idiay Bantay Gusing, Sarrat, Ilocos Norte, a pagtaengak ken pagtaraknak iti agpitupulo a kalding. Ket inpakaammuna ken ni Lily, a nabayag gayam idin a mangsapapul kaniak. Ti iyaakar ni Lily idiay New York manipud California, ken kasta met ti panaglusulosko iti trabahok idiay Manila, ken ti panagawidko iti Ilocos, sa nagtaeng idiay Sarrat- saan ket nga idiay Batac a sigud a taengmi tinakaputedan a naminpinsan ti communicationmi nga agayan-ayat.



Kabayatan ti panagsasangomi iti lamisaan-panganan, naestoriada ti biagda nga agasawa, ket intuloyda iti sofa ti salas bayat ti panagpalpami. Taga Vintar, Ilocos Norte ni Marizen- ala Techie Agbayani ti kurte ti rupa ken bagina, idi kalaslasbangan pay laeng ti aktress a kailianna, tallopulo ket uppat ti tawenna- inaunaak ti agarup maysa a tawen; agkatawenanda ken Lily, Med Tech ti inraduarna iti UST, agdama a trabahador ti Clinical Research Center iti Upton, New York. Idi kano pay addada iti Universidad nga aggayyemda ken Lily. Taga Dingras, Ilocos Norte met ni Manong Alan Calano, Limapulo ket siam ti tawenna, maysa a retirado a piloto ti US Air Force, baknang iti sanikua ken kasta met iti panunot, medio agsagking a magna ta addan banay ti bagina, na-heart attack kano; agsiam a tawenen ti napalabas. Dibursiado, awan anakda kadaydi Cebuana nga immuna nga asawana, ken kasta met nga awan pay anakda ken Marizen a maikadua nga asawana iti agsangapulo a tawenen a panagdendennada.


Nabayag kanon a tartarigagayanda ti maadaan iti anak, a kas inpalgak ni Marizen. Innayon pay ni Manong Alan, a kinasarsaritada kanon ni Lily sakbay a simangpetak nga adaptarenda laengen ni Ian a bungami, imbag kano kadakami ta sigurado a maadaan kami manen ti anak iti mabiit, ngem inpasingked kano ni Lily idi kadakuada a maadaandanto met laeng iti anak. Immabay idi ni Lily iti tugawko apaman a naipermina ti nargaanen iti turog a bungami iti crib nga adda iti uneg ti kuartomi nga agasawa. Iti umuna a gundaway, nangngegak ti nainpasnekan a kalikagum ni Marizen kadakami nga agasawa, nga adaptarendanto kano ti sumaruno a bungami a tumao- sinupusupan ni Manong Alan daytoy a kiddaw ti asawana.


“Ay Apo kayo, addanto! saanyo ngamin, a, a ganganatan ti maadaan iti anak… Iti rabii, saan laeng a maturog ngamin ti obraenyo! uray ania nga oras no adda la ket tiempoyo…” kuna ni Lily kadagiti agasawa, ngem lingaling laeng ti ulo ti insubad ni Manong Alan iti pammatalged ti asawak, nauyos ti sennaayna a nakaisursurotan ni Marizen a nagulimek. Madamdama pay warwarwarenen ni Manong Alan ti palimedda nga agasawa: baog; saan a makaputot ken saanna kanon a mapatangar ti "ubbog ti biag" manipud pay idi panakaatake ti pusona. Ti kinabaogna ti namunganayan ti ririda kadaydi immuna nga asawana, a naganglayanna nga indibursiona.


Adda kano pinadas ti gayyemda a doctor idi a pruseso tapno laeng makaalada iti nasimgat a bin-i ni Manong Alan, a mabalin a kaasmang ti itlog ni Marizen, ngem daksanggasat ta saan a nagbanag a nasayaat ti gakat di doctor.


Bigat ti Lunes, agtallo a bulanko idin iti New York, immay dakami dinaw-as da Marizen ken Manong Alan ta inkami kano agpaspassiar. Saannak pay ngamin a naipaspassiar ni Lily iti New York manipud simmangpetak, ta awan wayana; na-busy iti trabahoda. Adda serrekna iti Brookhaven Memorial Hospital a pagtrabahuanna a kas nurse ket saan a makasurot kadakami nga agpassiar. Lunes agingga ti Biernes ti schedulena nga agobra. Manen, nakayamanak iti Apo a Namarsua ta naipaayannak iti gagayyem iti baro a lubongko. Ti ammok ngamin idi addaak pay iti Pilipinas ket narigat ti sumapol ti pada a Pilipino iti New York.


Nakaad-adayokami iti nagpaspassiaran ket sumipngeten idi idaw-as dakami ken Ian iti balay. Intuloymi ti nagpaspassiar iti kabigatanna, ket kas met laeng iti napalabas nga aldaw a diak agsarday a mangdaydayaw kadagiti malabsanmi a makaay-ayo kadagiti matak. Uray ti BMW nga SUV a luganda ket samangkadayawko ta kasla latta uneg ti eroplano dagiti gamigamna. Nasaliwanwan nga estado ti New York ket iyap-apalko ti Pilipinas. Nasapakami a nakaawid, nagtaruskami iti kasla mansion a balay da Manong Alan ken Marizen. Nangaldawkami. Nagiestoria kami iti nalawa a salas kalpasan ti pannangan. Kas iti sigud, ti la adda a turturongen ti saritaanmi.


Iti diak mabilangen a kaaddami iti balay dagiti gagayemmi, napaliiwko a nakaan-anus ken nakadungdungo dagiti agasawa a mangaywan kenni Ian a di agsardeng a kuti-a-kuti, ta mangrugi idin a masurutanna ti agkaradap, ket anus amin nga anus ti mangaywan kenkuana. Napaliiwko pay a nakalamlambingda iti tumunggal maysa; kasda la apagas-asawa.


Agkatkatawa ni Marizen a napan nangdaw-as a nangsakroy kenni Ian a mayat ti karayamna iti karpet a datar nga umadayo kadakami iti pagtutugawanmi a sofa ket immayna inpaubba kaniak sakbay a simrek iti maysa a kuarto ti balay. Immabay a nagtugaw ni Manong Alan iti tugawko a kasla adda kayatna nga ipakaammo ngem dina met mayesyesngaw…. Diak nakaunit’ daras gapu iti panakakellaatko ti unnoy ni Manong Alan: siak kano ti nagtulaganda nga agasawa a pangkiddawan ti sperm! Iti kasangomi a sofa, nagtalimudok dagiti matak iti dumerderosas a rupa ni Marizen a kattugtugawna laeng manipud iti kuarto naggapuanna, naimatangak ti panangtengelna ti angesna bayat ti panangurayda iti sungbatko iti kiddawda nga agasawa. Naalak met laeng ti naan-anay a riknak ket inbagak kadakuada a nasaysayaat no adda ni Lily a sisasango ket mangngeganna ti idardariragda ket tinungenminto a dudua sakbay a maamuanda ti pinal a desisionmi. Ket immanamongda met. Kuna ni Marizen nga umaydanto no sardam ti Biernes, a kaada ni Lily iti balay.


Iti malem a kaadamin ken Ian ti balay, diak mayaw-awan dagiti agpilit a sumeksek iti panunotko: ‘Apo Dios maipadpadawat kadi laeng ti bin-i? Di met dakes Apo..? Daytoy kadin ti subalit dagiti kinasayaatda nga agasawa kadakami?’


Ket umapay manen iti lagip dagidi itatawag ni Lily idi addaak pay Pilipinas a pangipadpadamaganna a nasayaat, nadungngo dagiti agasawa a mangbabysit ken Ian- a banag met nga umanamungak itan, ta mariknak ken maimatangak dagiti nasayaat a kababalinda. Iti masansan a kaaddada iti balaymi, nangruna iti aldaw ti Lunes ken Martes nga awan serrek ni Marizen iti trabaho, ket nabiit a naisingedko ti bagik kadakuada; nangnangruna la ngaruden ken Manong Alan, kasla pudpudnon a manongko ti marikriknak no agsarsaritakami. Ngem sumkad ti riknak iti dawdawatenda kaniak.


Diak makaturog iti karabiianna, nauuneg dagiti angesko; a no dadduma ket mayesngaw a sennay, alimbasagenak ket nakadlaw ni Lily, dinamagna no ania ti mapaspasamakko- idi damo inlibakko no ania ti pakariribukak, ta kunak iti bagik a nasaysayaat a yurayko dagiti agasawa a mangilawlawag iti unnoyda kadakami nga agasawa. Ngem sisiimennak gayam ni Lily, iti panakatiliwna manen ti naibulos a sennayko ket saanen a nagsarday a nangdamag no ania ti mapaspasamakko. Ket inpudnok ti makagapu. Nabayag sa nagtimek ni Lily, ket kunana idi agtimek,“Nasayaatda a gagayyem, Honey. Saan koma a kastoy ti karagsakko ita no saan a gapu ken Marizen. Ngem ti kidkiddawenda ket diak masinunuo no maikanniwas wenno saan iti pagayatan ti Namarsua kadatayo.” Diak nakauni. Isu met ti mulmulan ti panunotko dagidi kayebkasna a balikas. Nabayag bassit a nagari ti makatitileng nga ulimek; nagsikig a simmango kaniak, pagammuan nagsao, “’nia ket ti desisionmo a, hon…? No am-amirisek ket saan ngata met a maikanniwas iti pagayatan ti Apo a Kangatuan iti panangidunarmo ti sperm; ta no panunoten ket naragsak ti Dios Apo, no makaparagsakka kadagiti pada a pinarsuana…. Adu la unay a pagsensenaayam… saanka nga agim-imot hon, saan a nasayaat a kababalin ti kasta. Saantan nga urayen nga umayda ditoy no Biernes; uray man ket sangamalukong, hehehe! Itawag konto a masapa no bigat, nga awan problema iti dawdawatenda. Maturogta ketdin Honey….” Ket inay-ayam a piniritpirit dagiti kannawan a ramramayna ti barukongko. Managsapsapan a maturog manipud pay idi nagsardeng nga agsangaili, dua a bulanen ti napalabas. Ngem lukagennak iti parbangon a makiay-ayam.


Iti sumuno a lawas kadaydi itatawag ni Lily kada Manong Alan ken Marizen ket inyagusnak iti namin-adu a daras ti diak kaya a subaen a pasamak: nga idi koma pay sakbay a naigayungayongak ket nagkitakitak koman iti kiddaw da Manong Alan ken Marizen, ngem SAAN MET!


Kasungani ti namnamaenmi ken Lily a maaramid; Saan a doctor ti mangtarawidwid ti pannakaitukit ti bin-ik kenni Marizen, siak a mismo! Ket naulit-ulit pay! ket daydi maikatlo nga aldaw a naudi a panangitukitko iti tallo a bin-i ti nangidateng ti diak malipatan a pasamak iti biagko. Aldaw ti Biernes idi, nakabakasion kadayta a lawas ni Manong Alan idiay Pennsylvania, ta mapanna kano ilako ti maysa kadagiti dua a balayna idiay, intumpong met ni Marizen ti tallo nga aldaw a bakasionna- Mierkules inggana ti Biernes, lima nga aldaw amin no mairaman ti Lunes ken Martes a Day-offna. Kas iti masansan nga ar-aramidenda nga agasawa, immaynakami dinaw-as ni Marizen iti balay ket inpaspassiarnakami ken Ian agingga iti kasanguanan ti pangaldaw sa kami nagtaros iti balayda. Ket iti leppas ti pangngaldaw, a kalkalpasmi a nagdigos iti master bedroom bathroomda, inaramidmi manen ti nakarkaro pay nga aramid ti apagas-asawa, a ni laeng Manong Alan ti makaammo no ania ti maar-aramid; ta awan met pay nakem ni Ian idi a mangmulmulagat lattan kadakami kabayatan ti panagay-ayammi; naay-ayo ketdi ti maimatangan ken maalingag ti ubing pay a sentidunamanipud kadagiti napipigsa-atitiddug nga areng-eng ken asug, ken agkalkallasawan a kuyakoy ken kudag ni Marizen.


Inlimedko ken Lily dagiti makadurmen nga aramidmi kada Manong Alan ken Marizen, ngem limtaw ti kinapudno: Iti panaglabana iti aruatenmi iti bigat ti Sabado nga awan ti serrekna iti trabaho, naukaganna ti sabali nga angut-banglo a briefko nga addaan iti nabuslon a milat iti uneg a sango a partena, ket dinamagna no ania ti inar-aramidmi ken Marizen idiay balayda. Diak nar-naruam nga aglibak, ket iti umuna pay laeng a saludsudna kaniak ket nagtigergeren dagiti bibigko… Inin-innayadko nga inpalgak a saan a doctor ti nangtarawidwid ti panakaitukit ti bin-ik ken Marizen; siak a mismo. Inannugotko a sipakumbaba ti saan a makatao nga inar-aramidmi ken Marizen. Naimatangak laengen ti ipupuraw ti rupana kenti panag-collapsena, inpaiddak iti kamami. Nagpadara idi makaung-ungar. Gapu iti kinalupoyko a nangsaranget ti sulisog… gapu iti aramidko a makadurmen ket naalisan ti asawak!


Pinapanawnak idi makaung-ungar iti sumagmamano nga aldaw kalpasan di panagpadarana. Sapulennakto kano lattan no addanto pay nabati a panagtalekna kaniak. Intuloddak ken Ian iti airport, ta diak met ammo ti turturongek, ta diak met pay kaim-immuan idi ti lubong a simmangbayak. Nagpaingak idiay Hawaii. Awan pay dua a lawasko iti Oahu idi nagawidak idiay Pilipinas, idi diak kayan dagiti pammabalaw da Nanang ken Manong kaniak.


Nalukagak iti panakairidepko iti panakasagid ti abagak. Nagmulagatak, naipasabat kadagiti matak ti nawada a rupa dagiti katugawko. Ni gayam Tata Alfred ti nangsagid kaniak itay, pagammuan nagsao, “Ket… ania ngarud ti damagmo kadaydi misis a tinukitam iti bin-i, Barok…?” Intuloyna ti saritana, “saan a nadagsen a basol ti inaramidmo… uray ti asawam ket maamirisna ita…” Sinipat ti baket ti luppo ti lakay. “Dika man, a, lakay! Nalag-an man a basol, wenno saan, ket basol latta. Ti nasken Barok, ket nainpusuan a dawatmo iti pammakawan ti Apo, ken ti asawam…”


“Agyamanak iti adu kadagiti pammagbagayo, Nana. Wen, aramidekto amin a maiparbeng no makadanunak idiay New York.”
“Diak ammo Tata, ta awan met communicationmin manipud pay idi pimmanawak idiay… Agyamanak met iti adu kadakayo, Tata, iti pannakipagriknayo kaniak. ” naibayag a sungbatko iti damdamagen ti lakay. Ta tay sarita ni Nana Tessie ti inyun-unak a sinubadan.


“Ala, Barok, daytoy ngata ti ingkeddeng ti Apo a gasat a sursurutem,” kuna ni Nana Tessie, ket intuloyna, “ngem dispensarem Barok… uray no kunak kenka daytoy ket saan nga isu’t pamkuatam nga agloko-loko, wenno rasonmo nga agloko-loko….” Pinermisna ti nagtugaw iti abay ti asawana nga akidkidem itan, ket inkumotna ti ulesna agingga iti tengnged nga agpababa, sa nagkidem. “Agyamanak manen iti kinasayaatyo, Nana…” kunak iti baket.


Nagkidemak ket immapay manen dagitay balakad ni Nana Tessie:a saanak koma a nagilimed iti asawak; saanak koma a nakipinpinnatangken; tinawagak kano koma idi addaakon idiay Hawaii, ket dimmawatak iti pammakawan; saanak kano koma a pimanpanaw idiay Hawaii... ken adu pay a pammagbaga. Agarup kakas toy met laeng dagiti balakad da nanang ken manong idi addak pay diay Oahu. Ket ti panunotko: ‘hmmm…. apay a siak kadi laeng ti adda basolna iti pinagpadanumko iti rengngat ti sabali…? Uray ni Lily ket adda met basolna, ah…! diak ngarud pumanaw Hawaii, no awan met mariknakon a mangipatpateg kaniak!’ Naalay-ayan met laeng ti panangikalkalintegak iti bukodko a bagi iti panakalagipko di damomi ti agkita ken Lily. Di panangyam-ammo ni Arnel Salmo a bestfriend ken kinaeskuelaak iti Northwestern University-Laoag. Nabayag idin nga ibagbaga ti gayyemko a kataktakder ken kaing-ingas ni Lily di Engr Wendy Arlin Guzman a nangisursuro iti NU a nagadalanmi. Ket napaneknekak a saan laeng a kaing-ingas no di pay ket agkaasping dagiti kababalin ken talugadding nga ik-ikutanda. Ti laeng agdaldalluyon a buok di napukawko a kaayan-ayat ken ti maysa a pulgada a taytayagan ni Lily iti tayagna a 5’6” ti madlawko a pagdumaanda. No man pay in-inauna di Wendy iti kurang a makatawen- agpadada nga naubing a nakalpas iti kurso, ken naadaan iti trabaho iti beinte laeng a tawenda. Agpadada a nalasbang- agkatay la ket ti asinno man a lallaki no saanna a maalwadan ti panangmatmatna iti pakabuklanda.



Kasla agar-aruyoten a tudo iti sagumaymay ti kalabon ti laglagipko iti napalabas… Di kinadungngona kaniak idi adda kami pay idiay Manila; Di kasla agasawa a sinningedmi iti panagabaymi iti kasar da Pards Arnel Salmo ken Nicole Schneider, a gagayyemmi; Di panagpapauyuna, kalpasanna, pinanawannak idiay Manila a di nagpakpakada;


Di nabayag a panangur-urayko ti sunot ti tawagna idi addan idiay California; Daydi panakasurpresak iti maysa a malem nga itatawagna iti balayko idiay Bantay Gusing, Sarrat- inted kano ti agnagan Marizen a bestfriendna nga adda kabagianna nga umay gumatgatang kadagiti kalding a tarakenko ti numero ti cell phoneko kenkuana. Wen, dagiti kalding ti namagtugmok iti dalanmi a nabayagen a nagsina, a ti puonak a lima a kalding ket naisangrat a nayon ti saganami koma nga agkasar iti nabayagen a tiempo;


Daydi panangdaw-asna kada nanang, ken da manong a pamilia idiay Oahu, Hawaii idi umaynak asawaenen; Daydi panagsangsangitna iti maysa nga aldaw nga itatawagna kalpasan ti panakadamagna kadaydi panangraut ti armado a lallaki ken panangparatupotda kaniak iti nabileg a riple iti maysa a rabii iti pagtaengak idiay Bantay Gusing, gapu laeng iti diak panangilako ti sangkabassit a sanikuami idiay, idi umadanin ti ipapanko idiay Hawaii; a nagistayanko nakatayan, ken nakaitantanan di umuna nga ipapanko koma idiay Hawaii a kas imigrante.


Dagidi nararagsak a kanitomi idi kaaddada idiay Hawaii ken Ian a bunga ti ayan-ayatmi nga umay nangsabat kaniak ket kalpasanna nagpa New York kami…..


Diak napupuotan a naiturogko ti pananglaglagipko. Nalukagak laengen itay mangrabii kami. Beef ti dinawatko a pangrabii iti naisem nga stewardess.

Naamnaw ti raman ti karne ket diak naimas ti nangan. Inpermisko ti

nagtugaw itay makasepilyoak. Nagsasaritakami manen kada Tata Alfredo

ken Nana Tessie. Nagkidemak itay maumakami nga agsasarita,

nagdengngeg iti tukar ti paskua manipud iti head phone nga inwaras ti

stewardess. Makaduayya dagiti tukar ket nairidepak.



Awan pay alas siete iti bigat ti Domingo itay agdapag ti eruplano iti Honolulu International Airport a naglugananmi. Kaasin Apo Dios saanak a naibayag iti Custom ket nakaruarak daras iti Airport. Nagtugtugawak kadagiti mabalin a tugawan iti asideg ti dalan ti airport bayat ti panangur-urayko iti taxi. Adu kami nga agur-uray ket urayek ti batangko. Timmawagak itay idiay balay da Manong Elvis ngem awan met mangpidot ti telepono, nalabit a saanda a kayat a sungbatan ti tawag manipud iti pay phone, wenno nairana ket a rimmuarda a napan nagshopping ti iregaloda ita a paskua? Asideg laeng ditoy airport ti balay da manong, apagsurok la'ng a 5 minutes a tarayen ti lugan ti tandaanko. Diak ngamin nakatawag kadakuada sakbay ti luasko idi
kalman, a pangipakaammuak koma nga umayakon, ta ginaganat amin nga aramidkon idi makasapol ti ahentek iti bakante a tugaw ti JAL.


Ni Manong Rogs nga adda idiay piskarriami iti Baay, Batac ti natawagak ketdi idi kalman, sakbay di luasko. Kapitlomi ken Manong Elvis ni Manong Rogs, Roger Acosta ti pudno a biag, isu ti mangtartarawidwid ti sangkabassit a sanikuami idiay Batac ken Sarrat, inpakadak nga umayakon ditoy Hawaii, ken inpakaasik nga agsublida koma nga agindeg ken Manang Clarice nga asawana idiay Bantay Gusing. Ni Manong Rogs ti nangtaw-taw-ag idi idiay, idi immayak bimmakasion ditoy Oahu, ngem immalis met laeng idiay piskarria idi kaadu ti fingerlings a pupokna iti fishpondmi, ta marigatan nga agbugaw idi kadagiti papa nga agkaan kadagiti pupokna no agyan idiay Sarrat.



Dimsaagak manipud iti nagluganak a taxi, inbaba ti Korean a driver ti bassit a luggageko. Sinurotkon ti driveway ti balay da Manong a bitbitko ti maletak, Kalpasan a nabayadak ti pletek ken nakapanawen ti taxi. Adda dagiti dua a lugan da manong ngem awan ti matatao iti arubayan, tinuktokko ti bulong ti ridaw ti kosina ket nagurayak iti umay manglukat ti ridaw, ngem awan maurayko. Awan met ngarud matatao kadagiti karrubada a balay, a pagsaludsudak koma, bareng laeng no ammoda ti napanan da manong. Nautuyan ti bagbagik ket kayatko ti agidda, malagipko nga adda idi atiddog a tugaw iti likud ti balay. Binitbitko ti maletak ket tinurongko ti likud ti balay a pangurayak iti sasangpetda. Nagiddaak iti tugaw. Natangadko ti nalabbaga ti marisna a tumatayab a nakabatay iti sanga ti chico, mayat ti sagawisiwna ket pinasurotak, nakisinnungbat! “Ammok kad’ ngarud ita, ta sagsagawisiwen Parengski… Marengski Cardinal ket diak met ammo ti pagsasaoyo.” naray-awak ti pinnasungbat ti sagawisiwmi iti Cardinal a tumatayab.


“Kasta koma met ti tao ania? Daytay awan kagurgurana, ta ammona ti mamakawan… maykanto manen ha?” Impakamakamko ti saok iti timmayaben a tumatayab. Nabugyaw la ketdi iti parakapak ti motorsiklo a kalablabas.


Adda umas-asideg nga anabaab iti ayanko, ket nagalingagak, naitimkak ni Manong Elvis ken Manang Elsie nga agsarsarita. Timmakderak ket tinurongko ti ridaw ti kosina a kaapiring ti garage. Addadan iti driveway ti balay itay makitak ida, ket anian a siddaawko iti naimatangak; nasipsipnget iti ayanko ket saandak la ketdi a nakita nga adda iti sango ti pick-up truck ni manong. Naikulengak a nakakita iti nakaubba iti ubing, ‘adda da Lily ken Ian ditoy?!!!’ ket iti apagdarikmat, nagsasabat dagiti matami.


“Komustakayon?” dayta laeng ti naiyesngawko. Apagapaman ti panakasdaawda amin iti bigla a kaaddak ditoy Hawaii, ket awan nakaunit’ daras. “HAHAHA! Nabayagkan a simmangpet?” ni manong ti immuna a nakayesngaw ti saona kadakuada.


“Hi Uncle!” intangad kaniak ni Rayan, ti innem ti tawenna nga anak da manong ken manang.


“Hello Rayan…” kinusok ti buok ti kaanakak a makalasin pay laeng kaniak.


“Sangsangpetko laeng…” inarakupko ni nanang nga agsinglo-singlot.


Simrek kami iti balay. Naglayon ni Lily nga ubbana ni Ian iti kuarto. Sinurot ida ni Rayan.


Nagtugawkami iti sofa ti salas a nagpipinnadamag. Napanda kano pinasiar

tay balay da nanang kendi tatang iti saan unay nga adayo ditoy. Ipaparenta ni nanang ti balay.


Nabayag bassit a nagsasaritakami. Kinissiimannak ni Manang Elsie a mapanak iti kuarto a simmrekan da Lily, itay saanmi latta a mauray ida a rumuar. Tinurongko ti hallway a mangitunda kaniak kadagiti kuarto.


Iti ruar ti likud ti balay, maal-allingagko manen ti agsagsagawisiw a tumatayab. “Kumostakayon, Mahal…?” kinunak kenni Lily a nakatugaw iti kama a nakalikud iti ridaw. Immasidegak ket pinidilko ti agong ni Ian nga ubbana a makiin-innisem ken Ryan itay sumrekak- nga itan ket makimulmulagaten kaniak.


“Kastoy latta… kaasin Apo Dios ket nasalun-at kami met laeng...” kunana bayat ti panagpuligosna iti tugawna a simmango kaniak ket tinangadnak. Timmakder. “Ket sika, kasanoka metten…?” Inpaubbana kaniak ni Ian. Nayugyog ti abagana iti yaarakupna kadakami ken Ian. Ammok lattan nga agsangsangit. “Kastaak met… mail-iliwakon kadakayo, inaldaw aldaw nga ur-urayek ti tawagmo ngem awan met…” kunak bayat pinangidennak ti pingpingko iti pingpingna.


Timmaray ni Rayan a nagpasalas, “Mom… mom! mom!!! an-an-Auntie Lily hugging uncle Marvin!” inpukkawna. Sa nagsubli met laeng iti ayanmi, “and-and now, Uncle kissing Auntie…! Yuoooh!” immpukkawna. Iti ipapanna manen iti salas ket saanen a nakasubli iti ayanmi ta pinatiliw ni nanang kenni manong. Nagsangit ti kaanakak ngem saanda a pinalusposan pay.


Iti uneg toy kuarto ti balayda manong, bayat ti yaadalem ti sardam, Inyakar ni Lily ni Ian a nargaanen ti turogna iti suelo a carpet. Nasalsalindeg kano iti datar, ta amangan kano no malipitmi iti rabaw ti katre iti panagpulpuligosna a maturog ket agrungaab. Narigat kano nga ay-ayawen no marugianna ti agsangit.


Ket intuloymi ken Lily ti naginniliw. Kalkalpasmi ti umuna a rikus ti ay-ayam ti agasawa, ket bayat ti panangal-alawmi ti anangsabmi, nagtalimudok iti panunotko tay panagsasainnekna kabayatan tay napaut a pinagin-innarakupmi itay bigat; a sinapsapulna kano ti kinadungngok..., inur-urayna kano ti panagsublik ngem dinak naur-uray. Kakaasi kano nagsapsapol ti babysitter kadaydi umuna a bulan a kaawankon idiay New York.


Idi agangay, naamirisna kano met laeng a saan a rebbeng a kagurana da Manong Alan ken Marizen. Nagsubli kano met laeng di dati a kinasingedda kalpasan ti dandani dua a bulan a napalabas. Ngem saanen nga isuda ti babysitter; sabalin- kabagian kano ti katrabahuanna iti sabali a shift. Kunana pay nga agsuspetsa latta idi nga adda nalimed-naisangsangayan a sinningedmi ken Marizen a di ammo ti asawana ket isu daytoy ti nagpatangkenanna a di puslos timmawag kaniak iti uneg ti aglima a bulan a kaawanko iti dennana- a kaadak idiay Pilipinas, ket ur-urayennak a mangilawlawag babaen ti itatawagko koma, ngem dinak naur-uray a timmawag. Kadagitoy laeng a naamirisna nga awan kan’ ti kinaagpaysuanna di panagsus-suspetsana.


Immayda nagbakasion ditoy Hawaii ta umayna paneknekan no pudno met laeng dagiti nadamdamagna nga addaak idiay Pilipinas, ket aglayunda koma kano a mapan idiay no awanak ditoy.


Nagsikig nga immarakup kaniak, adda kinarawana iti baba ti pus-ongko ket naariekak, naar-aritak manen… maikaduan daytoy a rikus. Nabayag sa kami nakauli iti tapaw ti alimpatok ni ayat, a kaimnasan a parte ti aginnayat. Agan-anangsab kami manen, iti panagin-inanami, inyarasaasna nga ay-ayatennak unay unay, nga uray ania ti mapaspasamak itan ket saannakon a kayat a sinaan pay. Insubadko met nga ay-ayatek ken ipatpategko unay, ken kunak pay a padasek nga isubli ti panagtalekna kaniak.


“Mangnamnamaak kenka Honey, sapay ta saanton a maulit ti nasaem a napalabas...” kunana, ket intuloyna, “naywen gayam, dakkelen tay sikog ni Mareng Marizen…umalisdanto kanon nga agyan idiay Pennsylvania.”


“Oh, kasta?!” Apagdillaw ti siddaawko. “Uray no agindegda koma idiay New York ket ikarik kenka, Mahal, saanton a maulit pay di dakes a pasamak…”


“Thank You Honey!!!” kunana iti napigsa nga arasaas. Pinaklebannak ket immarakup iti nairut, ket nagdanggay ti kutogkutog dagiti nabara labus a barukongmi. “Maminsan pay la, satanto maturogen ket napuyatankami idi rabii a sangpetmi ditoy.” Inyarasaasna.


"Nabannugakon, Mahal. Sika pay laeng a, ti mangyuna ta sublatankato," kunak kenkuana. Ngem pakpakunak laeng daydiay! uray man ket no agingga kami no bigat, ta saan latta maleplepan toy iliwko kenkuana, mariknak a kasla kabarbaro ti ayan-ayatmi- kayatko a kasarsarita pay.*

* Fiction daytoy a sarita, ngarud awan sungsungbatan ti author kadagiti naagapad a character ken lugar. [Natayanak iti kaayan-ayat - Dakkel ti kaipapananna iti biagko dagiti nanumo a putarko a
Sarita.]